Dwory i Pałace

Breadcrumbs

Treść strony

DWORY I PAŁACE W POWIECIE RADOMSKIM

 

    Polski dwór, wraz z całym założeniem, szczególnie parkiem, stanowił charakterystyczny element  krajobrazu wiejskiego. Z czasem stał się  jednym z najsilniejszych synonimów „swojskości” i „rodzimości”. Siedziby tego rodzaju stanowiły ośrodki  gospodarki i kultury, były  też ostoją patriotyzmu.

    W regionie  radomskim prym wiódł, szczególnie w zakresie kultury i sztuki, dwór  w  Orońsku. ( Obecnie Centrum Rzeźby Polskiej). Działo się tak za sprawą  jego gospodarzy: Amelii z Christianich Pruszakowej, śpiewaczki, i artysty malarza Józefa Brandta. Salonem życia towarzysko-kulturalnego był także pałac Grobickich, Pruszaków i Gombrowiczów we Wsoli. Przed kilku laty nabył go od Starosty Radomskiego Urząd Marszałkowski, dla Muzeum Literatury im. Adama Mickiewicza w Warszawie, z przeznaczeniem na Muzeum Witolda Gombrowicza. Z  dworami w Malczowie, Prędocinku i Wielgiem związany był inny wielki artysta  Jacek Malczewski. Zaskakują też związki  z ziemią radomską Henryka Sienkiewicza. Jego matka bowiem - Stefania Cieciszowska - mieszkała w niezachowanym dworze w Cerekwi, zaś ojciec Józef Sienkiewicz  w pobliskich Grotkach. Nie brakowało także postaci bohaterskich jak rejent Michał Przychodzki, z Rudy Wielkiej,sybirak, czy Teresa  Grodzińska z  Jaszowic,  zamordowana przez bolszewików. Z kolei w dworze Lisickich w Chruślicach mieszkał gen. bryg. Walenty Kwaśniewski, żołnierz Legionów Dąbrowskiego, zaś  w dworze w Suskowoli stacjonował Józef Piłsudski.

   Zasadniczy walor tutejszej architektury dworskiej, głównie XIX wiecznej, w większości skromnej i  anonimowej, polega  na tym, iż wyraża ona zasadnicze kierunki i style architektury polskiej. Wśród jej twórców są tak uznani architekci jak: Franciszek M. Lanci - domniemany autor  dworu Dzianottów i  hr.  Lubienieckich  w  Zameczku, August Furuhjelm, pochodzenia fińskiego, projektant  pałacu we Wsoli, oraz  Kazimierz Prokulski, który przebudował dwór Grodzińskich w Oblesie. 

     Typ „polskiego dworu szlacheckiego”- klasycystycznego, parterowego, z gankiem, lub portykiem kolumnowym, wykształcił się w k. XVIII w. i występował głównie w 1 poł. XIX w. Jego cechy odnajdujemy m.in. w dworach: w Zameczku, Jeżowej Woli – Gawrońskich i Milejowicach - Strzemboszów. W drugiej połowie XIX w. wiele  obiektów przybrało formy eklektyczne, historyzujące, czerpiące z europejskich wzorców, np. w Strzałkowie – Jabłońskich i Descourów. Jego  forma nawiązuje do włoskiej  willi  Poggio – Reale, koło Neapolu. Na przełomie XIX i XX w. dwór  jeszcze mocniej upodobnił się do willi, a w pocz. XX w. i po 1918 r. zaczęto lansować tzw. styl dworkowy, np. w Krychnowicach – rodziny Ekiertów.

   Dramatyzm dziejowy spowodował, iż spośród, jak się szacuje,  ponad trzystu dworów i pałaców usytuowanych  na obszarze dawnego województwa radomskiego przed II wojną światową, zachowało się jedynie około stu, w większości zdewastowanych, a niekiedy zrujnowanych. W powiecie radomskim usytuowane są jedynie dwa, bardzo skromne, pałace, szesnaście dworów oraz  pozostałości, w postaci parków i budynków folwarcznych, w trzydziestu miejscowościach. Pałac w Bartodziejach, własność m.in. Deskurów i Janowskich, wzniesiony został w 2 poł. XIX w. w stylu klasycystycznym i rozbudowany, zgodnie z modą na willę włoską, obecnie zrujnowany. Drugi pałac – dwór usytuowany we Wsoli  powstał w 1914 r., w konwencji  klasycyzującej, z elementami secesyjnymi. Dwory znajdują się także w miejscowościach: Dąbrówka Nagórna, Klwaty, Krzyżanowice, Maków, Milejowice, Prędocin, Piastów, Starosiedlice i Wrzeszczów. Ponadto w miejscowościach będących niegdyś podradomskimi wsiami: w Jeżowej Woli - Gawrońskich, w Krychnowicach, w Wośnikach -  Gomolińskich i Pruszaków. W Starosiedlicach zaś, które stanowiły własność Miklaszewskich, Storzów i Kamińskich, usytuowany jest dwór neorenesansowy, z portykiem i  oryginalnymi galeriami. W Klwatach dwór, z portykiem kolumnowym, współcześnie przebudowany, wzniósł w 1898 r. zapewne  Leon Plenkiewicz. Z kolei w  Makowie  Piotr Chojeński zbudował w poł. XIX w., dwór późnoklasycystyczny, a jego neorenesansowej rozbudowy dokonał Józef Gorzkowski. Nie mniej interesujący jest także dwór z 1801 r. Rocha Romera, starosty radomskiego, i Dobieckich, w Krzyżanowicach. Nieco odbiega on od swego dawnego wyglądu, kiedy to posiadał kolumnowy portyk. (Obecnie w gestii samorządu powiatowego). Z kolei w Milejowicach, niegdyś  w rękach m.in. Strzemboszów i Parniewskich, zachował się skromny dwór, z kolumnowym gankiem, wzniesiony zapewne przez Strzemboszów. Majątek Oblas  zaś należał do: hr. Krasińskich,  Helbichów  i  Michała Grodzińskiego, prezesa Banku Ziemiańskiego w Radomiu. Tamtejszy dwór wzniesiony po 1915 r., w klasycyzującym nurcie stylu polskiego, został przebudowany w latach 30-tych XX w. (Obecnie nieużytkowany). Unikatowy, późnobarokowy zespół dworsko- parkowy, zachował się  w Piastowie – niegdyś własność hr. Sołtyków i  Grobickich. Obecnie, zamieszkany przez kilka rodzin, zarządzany jest  przez Agencję Rolną Skarbu Państwa. Kolejny obiekt usytuowany jest w  Prędocinie, niegdyś m.in. rodziny Herniczków. Ten modrzewiowy, wzniesiony około  1870 r. dwór stanowi „znakomity przykład oryginalnej, niepowtarzalnej architektury drewnianej w regionie radomskim”. (Obecnie w gestii Agencji Nieruchomości Rolnych). Kolejny ciekawy, murowany, obiekt, zapewne z 4 ćw. XIX w.,  usytuowany jest we Wrzeszczowie. Niegdyś należał  on m.in. Wąsowiczów, Dobieckich, i, aż do dziś, Górskich.  Natomiast w dawnym majątku Suskowola, nadanym przez cara gen. mjr. A. Obruczewowi, znajduje się zrujnowany dwór  Fedkowskich, otoczony parkiem. Podobna sytuacja ma miejsce   w Walinach -  niegdyś Łuniewskich i Lipińskich.  Pozostałości dworskie, na które składają się głównie parki i budynki gospodarcze, odnaleźć  można w miejscowościach: Bierwce Szlacheckie, Chomentów, Dąbrówka Podłężna, Gębarzów, Jaszowice, Jedlanka, Jedlnia, Kowala, Kosów, Mazowszany, Młodocin Większy, Pakosław, Ruda Wielka, Zakrzew i Taczów. W tej ostatniej powstaje unikatowy Park Historyczny – Rycerze Bogurodzicy i Muzeum Etosu Rycerskiego. Dodajmy, iż dwory w Bierwcach - Przychodzkich i w Kosowie - Niecieckich zostały rozebrane niedawno, co szczególnie  trudno zrozumieć.

    Nie sposób nie wspomnieć także o interesujących dworskich wnętrzach, pierwotnie wyposażonych w dzieła sztuki i rzemiosła, i księgozbiory. Tych z oryginalnym wyposażeniem już nie znajdziemy. Ich namiastką są zaaranżowane wnętrza dworów z Pieczysk - w Muzeum Wsi Radomskiej i w Orońsku.   

    Zaprezentowane zagadnienie  zostało przybliżone na Sympozjum poświęconym dziedzictwu kulturowemu powiatu radomskiego, zorganizowanym w 2013 r. w dawnym dworze Czarnowskich (obecnie szkole) w Makowie. Niniejszy tekst  zaś stanowi fragment  obszernej pracy, przygotowanej w Starostwie Powiatowym w Radomiu pod kątem publikacji, pt.” Dwory i pałace południowej części województwa radomskiego. Dzieje – architektura - parki”, w ramach Powiatowego Programu Opieki nad Zabytkami na lata 2012-2015.

Wiesław Marek Kowalik , historyk sztuki

                                                                                               

 

drukuj ()

  • Bartodzieje-pałac od frontu
  • Bartodzieje-pałac - wieża
  • Jeżowa Wola- dwór
  • Klwaty- dwór
  • Krzyżanowice-dwór od strony parku
  • Maków- dwór
  • Milejowice- dwór od frontu
  • Oblas- dwór
  • Piastów-dwór
  • Prędocin-dwór
  • Starosiedlice-dwór.
  • Strzałków-dwór
  • Suskowola- ruina dworu
  • Wrzeszczów- dwór- widok od frontu
  • Wsola - pałac
  • Zameczek- dwór

Aktualności

  • 2020.11.27

    Radni powołali Powiatowy Instytut Kultury

    Listopadowa sesja Rady Powiatu Radomskiego była prowadzona zdalnie, a wszystkie głosowania odbywały się korespondencyjnie. Radni powołali nową samorządową instytucję kultury pod nazwą Powiatowy Instytut Kultury. Ma on przejąć zadania biblioteki powiatowej, rozwijać działalność kulturalną oraz wspierać organizacje pozarządowe.

     

  • 2020.11.26

    Powiatowy Rzecznik Konsumentów zaleca ostrożność

    Zbliża się Black Friday i Cyber Monday, to teoretycznie czas wyprzedaży. Podczas tych akcji sprzedawcy próbują nas przekonać, że to okres szczególny, gdy obowiązuje wyjątkowa oferta i podobnej przez cały rok nie spotkamy. Tegoroczne edycje Black Friday i Cyber Monday będą inne niż poprzednie m.in. dlatego, iż przez pandemię koronowirusa zamknięte są centra handlowe, a sprzedaż w znacznej części przeniosła się do sieci.

  • 2020.11.25

    Oddział covidowy w szpitalu w Pionkach

    W związku z decyzją Wojewody Mazowieckiego, część szpitala w Pionkach zostanie przeznaczona dla chorych na koronawirusa. W budynku przy ulicy Harcerskiej będzie 36 łóżek, w tym jedno łóżko intensywnej terapii, czyli tak zwane respiratorowe. Oprócz tego szpital ma zapewnić 5 łózek dla pacjentów z podejrzeniem zakażenia koronawirusem.
     

     

  • 2020.11.19

    Dzień Seniora

    Ogólnopolski Dzień Seniora jest obchodzony 14 listopada. Tego dnia organizacje pozarządowe, stowarzyszenia oraz instytucje, aktywizujące osoby starsze, ale i młodzież składa życzenia osobom starszym.
     

     

  • 2020.11.18

    Nowa droga przy szkole w Wierzchowinach

    Wśród wielu dużych inwestycji drogowych, prowadzonych przez Powiat Radomski, znalazła się również przebudowa niewielkiego fragmentu drogi powiatowej numer 3514W Wierzchowiny - Lisów na terenie gminy Jedlińsk.
     
  • 2020.11.12

    Wystawa "Poezja w malarstwie" w starostwie

    W budynku Starostwa Powiatowego w Radomiu można obejrzeć wystawę prac plastycznych podopiecznych placówek terapeutycznych i opiekuńczych z terenu Powiatu Radomskiego. W jej inauguracji wziął udział Waldemar Trelka - starosta radomski, który przekazał upominki dla autorów prac.
     
  • 2020.11.09

    Ogłoszono przetarg na remont szkoły specjalnej w Chwałowicach

    Specjalny Ośrodek Szkolno – Wychowawczy w Chwałowicach ogłosił przetarg na kompleksową przebudowę swojej siedziby. Przedwojenny pałacyk ma zostać przystosowany dla uczniów z niepełnosprawnościami, co wiąże się z szerokim zakresem prac budowlanych. Zainteresowani wykonawcy mogą składać swoje oferty do 16 listopada.

     

  • 2020.11.04

    Szpital w Iłży dla chorych na koronawirusa

    W związku z decyzją Wojewody Mazowieckiego, od dnia 5 listopada Samodzielny Publiczny Zespół Zakładów Opieki Zdrowotnej – Szpital w Iłży będzie przekształcany w placówkę, w której będą izolowani oraz leczeni chorzy na COVID-19. Będzie tam blisko 100 miejsc dla zakażonych koronawirusem.

  • 2020.10.23

    Wykaz punktów pobrań testów na obecność COVID-19

    Gdzie zrobić test na koronawirusa? Oto wykaz punktów w regionie.
    1.Punkt pobrań Corten Medic w Radomiu, ul.Beliny Prażmowskiego 33a od 21.10.2020 r. do czwartku funkcjonuje w godz. od 12:00 do 18:00.
    2.Punkt pobrań Corten Medic w Radomiu, ul. Królewska 15a funkcjonuje od 22.10.2020 r. od godz. 11:00 do 17:00
    3.Punkt pobrań obecnie funkcjonujący od 11.05.2020 r. w Mazowieckim Szpitalu Specjalistycznym Sp. z o.o. ul. Juliana Aleksandrowicza 5, 26-617 Radom od poniedziałku do piątku w godz. 14:30-19:00, sobota-niedziela w godz. od 9:00-13:30
    4.0d 22.10.2020 r uruchomiono punkt pobrań tzw. drive-thru zorganizowany przez Wojska Obrony Terytorialnej w Wojskowym Ośrodku Sportowym przy ulicy Lubelskiej 150 (dawny KS Czarni). Punkt funkcjonuje w godzinach 8.00-19.00 (łącznie z sobotą i niedzielą).
    Wykaz aktualnych punktów pobrań:
     
     
  • 2020.10.23

    Konkurs „Urząd Skarbowy Przyjazny Przedsiębiorcy”

    Ministerstwo Finansów oraz Business Centre Club zapraszają przedsiębiorców do udziału w XVIII edycji konkursu na „Urząd Skarbowy Przyjazny Przedsiębiorcy”. Konkurs jest przedsięwzięciem niekomercyjnym i ma charakter ogólnopolski.

Kalendarium

«wrzesień2020»
PnWtŚrCzwPtSobNd
123456
78910111213
14151617181920
21222324252627
282930

Najbliższe wydarzenia

Brak wydarzeń w wybranym okresie

Kontakt

Uwaga!

Od dnia 1 stycznia 2017 r. przy dokonywaniu zakupu/sprzedaży towarów i usług, wystawianiu bądź otrzymywaniu faktur obowiązują dane:

 


Nabywca: Powiat Radomski

ul. Tadeusza Mazowieckiego 7, 26-600 Radom

NIP: 948-26-04-208
REGON: 670223110

Odbiorca: Starostwo Powiatowe w Radomiu

ul. Tadeusza Mazowieckiego 7, 26-600 Radom

Numery telefonów centrali:

tel. (48) 365 58 01
fax (48) 365 58 07

Bezpośrednie numery telefonów

Godziny urzędowania:


poniedziałek 8.00 - 16.00  (Wydział Komunikacji przyjmuje petentów w godzinach 8:00 - 15:30)

wtorek - czwartek 7.30 - 15.30  -  (Wydział Komunikacji przyjmuje petentów w godzinach 7:30 - 15:00)

piątek 7.00 - 15.00  -  (Wydział Komunikacji przyjmuje petentów w godzinach 7:00 - 14:30)

skrzynki pocztowe:
promocja@radompowiat.pl
powiat@radompowiat.pl


 Elektroniczna skrzynka podawcza ePUAP: /spradom/skrytka


Konta bankowe 

Rachunek dochodów Skarbu Państwa (opłaty melioracyjne, użytkowanie wieczyste gruntów Skarbu Państwa, opłaty z tytułu przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności, karty parkingowe, legitymacje osoby niepełnosprawnej i ich duplikaty)

38 1600 1462 1839 9265 3000 0005

 

Rachunek dochodów własnych (opłaty komunikacyjne i geodezyjne, karty wędkarskie, płatności za faktury)

98 1600 1462 1821 4410 6000 0002

 

Rachunek sum depozytowych (wadia, zabezpieczenie należytego wykonania umowy, dzierżawa obwodów łowieckich)

71 1600 1462 1821 4410 6000 0003

 

opłata skarbowa za czynności urzędowe

52 1240 3259 1111 0010 1340 6544

 

Rachunek dochodów własnych (kary pieniężne wynikające z ustawy Prawo o Ruchu Drogowym)

92 1600 1462 1821 4410 6000 0013

Rachunek sum depozytowych (zezwolenia na zbieranie odpadów)

76 1600 1462 1821 4410 6000 0010

 


Rozmiar czcionki

Wersja o wysokim poziomie kontrastu

Przełącz się na widok strony o wysokim kontraście.
Powrót do domyślnej wersji strony zawsze po wybraniu linku "Graficzna wersja strony" znajdującego się w górnej części witryny.