Dwory i Pałace

Breadcrumbs

Treść strony

DWORY I PAŁACE W POWIECIE RADOMSKIM

 

    Polski dwór, wraz z całym założeniem, szczególnie parkiem, stanowił charakterystyczny element  krajobrazu wiejskiego. Z czasem stał się  jednym z najsilniejszych synonimów „swojskości” i „rodzimości”. Siedziby tego rodzaju stanowiły ośrodki  gospodarki i kultury, były  też ostoją patriotyzmu.

    W regionie  radomskim prym wiódł, szczególnie w zakresie kultury i sztuki, dwór  w  Orońsku. ( Obecnie Centrum Rzeźby Polskiej). Działo się tak za sprawą  jego gospodarzy: Amelii z Christianich Pruszakowej, śpiewaczki, i artysty malarza Józefa Brandta. Salonem życia towarzysko-kulturalnego był także pałac Grobickich, Pruszaków i Gombrowiczów we Wsoli. Przed kilku laty nabył go od Starosty Radomskiego Urząd Marszałkowski, dla Muzeum Literatury im. Adama Mickiewicza w Warszawie, z przeznaczeniem na Muzeum Witolda Gombrowicza. Z  dworami w Malczowie, Prędocinku i Wielgiem związany był inny wielki artysta  Jacek Malczewski. Zaskakują też związki  z ziemią radomską Henryka Sienkiewicza. Jego matka bowiem - Stefania Cieciszowska - mieszkała w niezachowanym dworze w Cerekwi, zaś ojciec Józef Sienkiewicz  w pobliskich Grotkach. Nie brakowało także postaci bohaterskich jak rejent Michał Przychodzki, z Rudy Wielkiej,sybirak, czy Teresa  Grodzińska z  Jaszowic,  zamordowana przez bolszewików. Z kolei w dworze Lisickich w Chruślicach mieszkał gen. bryg. Walenty Kwaśniewski, żołnierz Legionów Dąbrowskiego, zaś  w dworze w Suskowoli stacjonował Józef Piłsudski.

   Zasadniczy walor tutejszej architektury dworskiej, głównie XIX wiecznej, w większości skromnej i  anonimowej, polega  na tym, iż wyraża ona zasadnicze kierunki i style architektury polskiej. Wśród jej twórców są tak uznani architekci jak: Franciszek M. Lanci - domniemany autor  dworu Dzianottów i  hr.  Lubienieckich  w  Zameczku, August Furuhjelm, pochodzenia fińskiego, projektant  pałacu we Wsoli, oraz  Kazimierz Prokulski, który przebudował dwór Grodzińskich w Oblesie. 

     Typ „polskiego dworu szlacheckiego”- klasycystycznego, parterowego, z gankiem, lub portykiem kolumnowym, wykształcił się w k. XVIII w. i występował głównie w 1 poł. XIX w. Jego cechy odnajdujemy m.in. w dworach: w Zameczku, Jeżowej Woli – Gawrońskich i Milejowicach - Strzemboszów. W drugiej połowie XIX w. wiele  obiektów przybrało formy eklektyczne, historyzujące, czerpiące z europejskich wzorców, np. w Strzałkowie – Jabłońskich i Descourów. Jego  forma nawiązuje do włoskiej  willi  Poggio – Reale, koło Neapolu. Na przełomie XIX i XX w. dwór  jeszcze mocniej upodobnił się do willi, a w pocz. XX w. i po 1918 r. zaczęto lansować tzw. styl dworkowy, np. w Krychnowicach – rodziny Ekiertów.

   Dramatyzm dziejowy spowodował, iż spośród, jak się szacuje,  ponad trzystu dworów i pałaców usytuowanych  na obszarze dawnego województwa radomskiego przed II wojną światową, zachowało się jedynie około stu, w większości zdewastowanych, a niekiedy zrujnowanych. W powiecie radomskim usytuowane są jedynie dwa, bardzo skromne, pałace, szesnaście dworów oraz  pozostałości, w postaci parków i budynków folwarcznych, w trzydziestu miejscowościach. Pałac w Bartodziejach, własność m.in. Deskurów i Janowskich, wzniesiony został w 2 poł. XIX w. w stylu klasycystycznym i rozbudowany, zgodnie z modą na willę włoską, obecnie zrujnowany. Drugi pałac – dwór usytuowany we Wsoli  powstał w 1914 r., w konwencji  klasycyzującej, z elementami secesyjnymi. Dwory znajdują się także w miejscowościach: Dąbrówka Nagórna, Klwaty, Krzyżanowice, Maków, Milejowice, Prędocin, Piastów, Starosiedlice i Wrzeszczów. Ponadto w miejscowościach będących niegdyś podradomskimi wsiami: w Jeżowej Woli - Gawrońskich, w Krychnowicach, w Wośnikach -  Gomolińskich i Pruszaków. W Starosiedlicach zaś, które stanowiły własność Miklaszewskich, Storzów i Kamińskich, usytuowany jest dwór neorenesansowy, z portykiem i  oryginalnymi galeriami. W Klwatach dwór, z portykiem kolumnowym, współcześnie przebudowany, wzniósł w 1898 r. zapewne  Leon Plenkiewicz. Z kolei w  Makowie  Piotr Chojeński zbudował w poł. XIX w., dwór późnoklasycystyczny, a jego neorenesansowej rozbudowy dokonał Józef Gorzkowski. Nie mniej interesujący jest także dwór z 1801 r. Rocha Romera, starosty radomskiego, i Dobieckich, w Krzyżanowicach. Nieco odbiega on od swego dawnego wyglądu, kiedy to posiadał kolumnowy portyk. (Obecnie w gestii samorządu powiatowego). Z kolei w Milejowicach, niegdyś  w rękach m.in. Strzemboszów i Parniewskich, zachował się skromny dwór, z kolumnowym gankiem, wzniesiony zapewne przez Strzemboszów. Majątek Oblas  zaś należał do: hr. Krasińskich,  Helbichów  i  Michała Grodzińskiego, prezesa Banku Ziemiańskiego w Radomiu. Tamtejszy dwór wzniesiony po 1915 r., w klasycyzującym nurcie stylu polskiego, został przebudowany w latach 30-tych XX w. (Obecnie nieużytkowany). Unikatowy, późnobarokowy zespół dworsko- parkowy, zachował się  w Piastowie – niegdyś własność hr. Sołtyków i  Grobickich. Obecnie, zamieszkany przez kilka rodzin, zarządzany jest  przez Agencję Rolną Skarbu Państwa. Kolejny obiekt usytuowany jest w  Prędocinie, niegdyś m.in. rodziny Herniczków. Ten modrzewiowy, wzniesiony około  1870 r. dwór stanowi „znakomity przykład oryginalnej, niepowtarzalnej architektury drewnianej w regionie radomskim”. (Obecnie w gestii Agencji Nieruchomości Rolnych). Kolejny ciekawy, murowany, obiekt, zapewne z 4 ćw. XIX w.,  usytuowany jest we Wrzeszczowie. Niegdyś należał  on m.in. Wąsowiczów, Dobieckich, i, aż do dziś, Górskich.  Natomiast w dawnym majątku Suskowola, nadanym przez cara gen. mjr. A. Obruczewowi, znajduje się zrujnowany dwór  Fedkowskich, otoczony parkiem. Podobna sytuacja ma miejsce   w Walinach -  niegdyś Łuniewskich i Lipińskich.  Pozostałości dworskie, na które składają się głównie parki i budynki gospodarcze, odnaleźć  można w miejscowościach: Bierwce Szlacheckie, Chomentów, Dąbrówka Podłężna, Gębarzów, Jaszowice, Jedlanka, Jedlnia, Kowala, Kosów, Mazowszany, Młodocin Większy, Pakosław, Ruda Wielka, Zakrzew i Taczów. W tej ostatniej powstaje unikatowy Park Historyczny – Rycerze Bogurodzicy i Muzeum Etosu Rycerskiego. Dodajmy, iż dwory w Bierwcach - Przychodzkich i w Kosowie - Niecieckich zostały rozebrane niedawno, co szczególnie  trudno zrozumieć.

    Nie sposób nie wspomnieć także o interesujących dworskich wnętrzach, pierwotnie wyposażonych w dzieła sztuki i rzemiosła, i księgozbiory. Tych z oryginalnym wyposażeniem już nie znajdziemy. Ich namiastką są zaaranżowane wnętrza dworów z Pieczysk - w Muzeum Wsi Radomskiej i w Orońsku.   

    Zaprezentowane zagadnienie  zostało przybliżone na Sympozjum poświęconym dziedzictwu kulturowemu powiatu radomskiego, zorganizowanym w 2013 r. w dawnym dworze Czarnowskich (obecnie szkole) w Makowie. Niniejszy tekst  zaś stanowi fragment  obszernej pracy, przygotowanej w Starostwie Powiatowym w Radomiu pod kątem publikacji, pt.” Dwory i pałace południowej części województwa radomskiego. Dzieje – architektura - parki”, w ramach Powiatowego Programu Opieki nad Zabytkami na lata 2012-2015.

Wiesław Marek Kowalik , historyk sztuki

 

Dwory i pałace południowej części województwa mazowieckiego. Powiat Radomski i okolice, Wiesław Marek Kowalik

                                                                                               

 

drukuj ()

  • Bartodzieje-pałac od frontu
  • Bartodzieje-pałac - wieża
  • Jeżowa Wola- dwór
  • Klwaty- dwór
  • Krzyżanowice-dwór od strony parku
  • Maków- dwór
  • Milejowice- dwór od frontu
  • Oblas- dwór
  • Piastów-dwór
  • Prędocin-dwór
  • Starosiedlice-dwór.
  • Strzałków-dwór
  • Suskowola- ruina dworu
  • Wrzeszczów- dwór- widok od frontu
  • Wsola - pałac
  • Zameczek- dwór

Aktualności

  • 2021.09.17

    Budowa obwodnicy Skaryszewa

    Biuro Arkas-Projekt z Olsztyna działająca na rzecz Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad, zaprasza mieszkańców miasta i gminy Skaryszew do  wzięcia udziału w „II akcji informacyjnej” dotyczącej projektowanej obwodnicy Skaryszewa w ciągu drogi krajowej nr 9.

    Formularze opinii i uwag na temat przebiegu trasy można przesyłać w terminie: do dnia 30 września 2021 r.

    Materiały informacyjne dostępne są na stronie internetowej:

    https://dk9-obwodnica-skaryszewa.pl

  • 2021.09.16

    Jazda z miasta! po powiecie radomskim

    Już w najbliższą niedzielę kolejna wyprawa z cyklu Jazda z miasta!, której celem będzie leśny Przystanek Historia w pobliżu Augustowa.

    Na przedostatnią w tym roku „Jazdę z miasta!” zapraszają Salon Rowerowy Rodex, Bractwo Rowerowe i radomski oddział Gazety Wyborczej. Swój udział w wydarzeniu ma także Powiat Radomski. Na mecie przeprowadzony zostanie konkurs wiedzy  o powiecie a w nagrodę uczestnicy dostaną przydatne gadżety promocyjne takie jak: torba sportowa, ręcznik szybkoschnący czy kubek z logo powiatu. Zachęcamy do udziału w wyprawie, a więcej o przebiegu trasy mówi Paweł Matracki.

     

  • 2021.09.13

    Wielki plac budowy na drogach Powiatu Radomskiego

    W tym roku w Powiecie Radomskim zostanie przebudowanych ponad 21 kilometrów dróg powiatowych w kolejnych kilku gminach. Jednocześnie pięć innych odcinków zostanie wyremontowanych wraz z odnową nawierzchni. Prace mają zakończyć się do końca października, a w niektórych przypadkach do końca listopada.

  • 2021.09.01

    Powiatowe szkoły średnie na dużym plusie

    Od środy, 1 września 1702 uczniów rozpocznie naukę w szkołach średnich i placówkach oświatowych, prowadzonych przez Powiat Radomski. Wszystkie są doskonale przygotowane do nowego roku szkolnego, ponieważ podczas wakacji wiele obiektów szkolnych zostało zmodernizowanych. Powiatowa edukacja zmienia się na plus, a to za sprawą potężnych inwestycji, których wartość przekroczyła już kwotę 12 milionów złotych. Najważniejsze z nich to rozbudowa Specjalnego Ośrodka Szkolno – Wychowawczego w Chwałowicach czy budowa nowoczesnej sali gimnastycznej oraz wirtualnej strzelnicy przy liceum w Pionkach.

     

  • 2021.08.30

    Dożynki Województwa Mazowieckiego

    W ostatnią niedzielę sierpnia w Muzeum Wsi Radomskiej obyły się Dożynki Województwa Mazowieckiego. W konkursie na najładniejszy wieniec dożynkowy Powiat Radomski otrzymał trzecie miejsce. Nagrodzony wianek przygotowali mieszkańcy Lisowa w gminie Jedlińsk, a ośpiewali go członkowie Zespołu śpiewaczego z Bieniędzic w gminie Wolanów.

     

  • 2021.08.25

    Zapraszamy na sentymentalną podróż w czasie!

    Już od najbliższego piatku, 27 sierpnia w Powiatowym Instytucie Kultury w Iłży można oglądać wystawę zdjęć dawnej Iłży.

  • 2021.08.24

    O strefie ciszy w Jagodnie oraz inwestycjach powiatu

    W poniedziałek, 23 sierpnia o godz. 10 rozpoczęła się kolejna, 23 sesja Rady Powiatu Radomskiego. Radni przegłosowali szereg uchwał, dotyczących m.in. działań nadzoru wodnego, zmiany w sieci powiatowych szkół średnich czy pomocy zdrowotnej dla nauczycieli. Przyjęto również informację o wykonaniu planu finansowego dwóch powiatowych szpitali w Pionkach oraz Iłży. Najwięcej emocji wzbudził projekt uchwały, skierowany do Rady przez grupę wędkarzy, dotyczący ponownego ustanowienia tzw. strefy ciszy na zalewie Jagodno.

     

  • 2021.08.20

    Koperta Życia dla mieszkańców Powiatu Radomskiego

    Powiat Radomski rozpoczął program Kopreta Życia. Koperty są dostępne w Starostwie Powiatowym w Radomiu.

  • 2021.08.13

    Ponad 800 tys. złotych na wsparcie niepełnosprawnych

    Ponad 800 000 złotych ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z „Programu wyrównywania różnic między regionami III” w 2021 r. pozyskało Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w Radomiu.

  • 2021.08.09

    Udany Jarmark Sztuki Ludowej w Iłży

    Wielbiciele sztuki ludowej, ale także odwiedzający Iłże turyści mogli podziwiać piękne i niepowtarzalne wyroby twórców ludowych. W niedzielę na Przystani w Iłży, pod patronatem starosty radomskiego Waldemara Trelki, odbył się XXVI Jarmark Sztuki Ludowej zorganizowany przez Towarzystwo Ochrony i Promocji Zawodów Ginących w Iłży.

Kalendarium

«czerwiec2021»
PnWtŚrCzwPtSobNd
123456
78910111213
14151617181920
21222324252627
282930

Najbliższe wydarzenia

Brak wydarzeń w wybranym okresie

Kontakt

Uwaga! Od dnia 1 stycznia 2017 r. przy dokonywaniu zakupu/sprzedaży towarów i usług, wystawianiu bądź otrzymywaniu faktur obowiązują dane:

Nabywca: Powiat Radomski

ul. Tadeusza Mazowieckiego 7, 26-600 Radom

NIP: 948-26-04-208
REGON: 670223110

Odbiorca: Starostwo Powiatowe w Radomiu

ul. Tadeusza Mazowieckiego 7, 26-600 Radom


Numery telefonów centrali:

  • tel. +48 48 365 58 01
  • fax +48 48 365 58 07

Bezpośrednie numery telefonów


Godziny urzędowania:

  • poniedziałek 8:00 - 16:00; Wydział Komunikacji przyjmuje petentów w godzinach 8:00 - 15:30,
  • wtorek - czwartek 7:30 - 15:30; Wydział Komunikacji przyjmuje petentów w godzinach 7:30 - 15:00,
  • piątek 7:00 - 15:00; Wydział Komunikacji przyjmuje petentów w godzinach 7:00 - 14:30.

Skrzynki pocztowe:


Elektroniczna skrzynka podawcza ePUAP: /spradom/skrytka


Konta bankowe

  • rachunek dochodów Skarbu Państwa (opłaty melioracyjne, użytkowanie wieczyste gruntów Skarbu Państwa, opłaty z tytułu przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności, karty parkingowe, legitymacje osoby niepełnosprawnej i ich duplikaty):
    38 1600 1462 1839 9265 3000 0005
  • rachunek dochodów własnych (opłaty komunikacyjne i geodezyjne, karty wędkarskie, płatności za faktury):
    98 1600 1462 1821 4410 6000 0002
  • rachunek sum depozytowych (wadia, zabezpieczenie należytego wykonania umowy, dzierżawa obwodów łowieckich):
    71 1600 1462 1821 4410 6000 0003
  • opłata skarbowa za czynności urzędowe:
    52 1240 3259 1111 0010 1340 6544
  • rachunek dochodów własnych (kary pieniężne wynikające z ustawy Prawo o Ruchu Drogowym):
    92 1600 1462 1821 4410 6000 0013
  • rachunek sum depozytowych (zezwolenia na zbieranie odpadów):
    76 1600 1462 1821 4410 6000 0010

Rozmiar czcionki

Wersja o wysokim poziomie kontrastu

Przełącz się na widok strony o wysokim kontraście.
Powrót do domyślnej wersji strony zawsze po wybraniu linku "Graficzna wersja strony" znajdującego się w górnej części witryny.