Dwory i Pałace

Breadcrumbs

Treść strony

DWORY I PAŁACE W POWIECIE RADOMSKIM

 

    Polski dwór, wraz z całym założeniem, szczególnie parkiem, stanowił charakterystyczny element  krajobrazu wiejskiego. Z czasem stał się  jednym z najsilniejszych synonimów „swojskości” i „rodzimości”. Siedziby tego rodzaju stanowiły ośrodki  gospodarki i kultury, były  też ostoją patriotyzmu.

    W regionie  radomskim prym wiódł, szczególnie w zakresie kultury i sztuki, dwór  w  Orońsku. ( Obecnie Centrum Rzeźby Polskiej). Działo się tak za sprawą  jego gospodarzy: Amelii z Christianich Pruszakowej, śpiewaczki, i artysty malarza Józefa Brandta. Salonem życia towarzysko-kulturalnego był także pałac Grobickich, Pruszaków i Gombrowiczów we Wsoli. Przed kilku laty nabył go od Starosty Radomskiego Urząd Marszałkowski, dla Muzeum Literatury im. Adama Mickiewicza w Warszawie, z przeznaczeniem na Muzeum Witolda Gombrowicza. Z  dworami w Malczowie, Prędocinku i Wielgiem związany był inny wielki artysta  Jacek Malczewski. Zaskakują też związki  z ziemią radomską Henryka Sienkiewicza. Jego matka bowiem - Stefania Cieciszowska - mieszkała w niezachowanym dworze w Cerekwi, zaś ojciec Józef Sienkiewicz  w pobliskich Grotkach. Nie brakowało także postaci bohaterskich jak rejent Michał Przychodzki, z Rudy Wielkiej,sybirak, czy Teresa  Grodzińska z  Jaszowic,  zamordowana przez bolszewików. Z kolei w dworze Lisickich w Chruślicach mieszkał gen. bryg. Walenty Kwaśniewski, żołnierz Legionów Dąbrowskiego, zaś  w dworze w Suskowoli stacjonował Józef Piłsudski.

   Zasadniczy walor tutejszej architektury dworskiej, głównie XIX wiecznej, w większości skromnej i  anonimowej, polega  na tym, iż wyraża ona zasadnicze kierunki i style architektury polskiej. Wśród jej twórców są tak uznani architekci jak: Franciszek M. Lanci - domniemany autor  dworu Dzianottów i  hr.  Lubienieckich  w  Zameczku, August Furuhjelm, pochodzenia fińskiego, projektant  pałacu we Wsoli, oraz  Kazimierz Prokulski, który przebudował dwór Grodzińskich w Oblesie. 

     Typ „polskiego dworu szlacheckiego”- klasycystycznego, parterowego, z gankiem, lub portykiem kolumnowym, wykształcił się w k. XVIII w. i występował głównie w 1 poł. XIX w. Jego cechy odnajdujemy m.in. w dworach: w Zameczku, Jeżowej Woli – Gawrońskich i Milejowicach - Strzemboszów. W drugiej połowie XIX w. wiele  obiektów przybrało formy eklektyczne, historyzujące, czerpiące z europejskich wzorców, np. w Strzałkowie – Jabłońskich i Descourów. Jego  forma nawiązuje do włoskiej  willi  Poggio – Reale, koło Neapolu. Na przełomie XIX i XX w. dwór  jeszcze mocniej upodobnił się do willi, a w pocz. XX w. i po 1918 r. zaczęto lansować tzw. styl dworkowy, np. w Krychnowicach – rodziny Ekiertów.

   Dramatyzm dziejowy spowodował, iż spośród, jak się szacuje,  ponad trzystu dworów i pałaców usytuowanych  na obszarze dawnego województwa radomskiego przed II wojną światową, zachowało się jedynie około stu, w większości zdewastowanych, a niekiedy zrujnowanych. W powiecie radomskim usytuowane są jedynie dwa, bardzo skromne, pałace, szesnaście dworów oraz  pozostałości, w postaci parków i budynków folwarcznych, w trzydziestu miejscowościach. Pałac w Bartodziejach, własność m.in. Deskurów i Janowskich, wzniesiony został w 2 poł. XIX w. w stylu klasycystycznym i rozbudowany, zgodnie z modą na willę włoską, obecnie zrujnowany. Drugi pałac – dwór usytuowany we Wsoli  powstał w 1914 r., w konwencji  klasycyzującej, z elementami secesyjnymi. Dwory znajdują się także w miejscowościach: Dąbrówka Nagórna, Klwaty, Krzyżanowice, Maków, Milejowice, Prędocin, Piastów, Starosiedlice i Wrzeszczów. Ponadto w miejscowościach będących niegdyś podradomskimi wsiami: w Jeżowej Woli - Gawrońskich, w Krychnowicach, w Wośnikach -  Gomolińskich i Pruszaków. W Starosiedlicach zaś, które stanowiły własność Miklaszewskich, Storzów i Kamińskich, usytuowany jest dwór neorenesansowy, z portykiem i  oryginalnymi galeriami. W Klwatach dwór, z portykiem kolumnowym, współcześnie przebudowany, wzniósł w 1898 r. zapewne  Leon Plenkiewicz. Z kolei w  Makowie  Piotr Chojeński zbudował w poł. XIX w., dwór późnoklasycystyczny, a jego neorenesansowej rozbudowy dokonał Józef Gorzkowski. Nie mniej interesujący jest także dwór z 1801 r. Rocha Romera, starosty radomskiego, i Dobieckich, w Krzyżanowicach. Nieco odbiega on od swego dawnego wyglądu, kiedy to posiadał kolumnowy portyk. (Obecnie w gestii samorządu powiatowego). Z kolei w Milejowicach, niegdyś  w rękach m.in. Strzemboszów i Parniewskich, zachował się skromny dwór, z kolumnowym gankiem, wzniesiony zapewne przez Strzemboszów. Majątek Oblas  zaś należał do: hr. Krasińskich,  Helbichów  i  Michała Grodzińskiego, prezesa Banku Ziemiańskiego w Radomiu. Tamtejszy dwór wzniesiony po 1915 r., w klasycyzującym nurcie stylu polskiego, został przebudowany w latach 30-tych XX w. (Obecnie nieużytkowany). Unikatowy, późnobarokowy zespół dworsko- parkowy, zachował się  w Piastowie – niegdyś własność hr. Sołtyków i  Grobickich. Obecnie, zamieszkany przez kilka rodzin, zarządzany jest  przez Agencję Rolną Skarbu Państwa. Kolejny obiekt usytuowany jest w  Prędocinie, niegdyś m.in. rodziny Herniczków. Ten modrzewiowy, wzniesiony około  1870 r. dwór stanowi „znakomity przykład oryginalnej, niepowtarzalnej architektury drewnianej w regionie radomskim”. (Obecnie w gestii Agencji Nieruchomości Rolnych). Kolejny ciekawy, murowany, obiekt, zapewne z 4 ćw. XIX w.,  usytuowany jest we Wrzeszczowie. Niegdyś należał  on m.in. Wąsowiczów, Dobieckich, i, aż do dziś, Górskich.  Natomiast w dawnym majątku Suskowola, nadanym przez cara gen. mjr. A. Obruczewowi, znajduje się zrujnowany dwór  Fedkowskich, otoczony parkiem. Podobna sytuacja ma miejsce   w Walinach -  niegdyś Łuniewskich i Lipińskich.  Pozostałości dworskie, na które składają się głównie parki i budynki gospodarcze, odnaleźć  można w miejscowościach: Bierwce Szlacheckie, Chomentów, Dąbrówka Podłężna, Gębarzów, Jaszowice, Jedlanka, Jedlnia, Kowala, Kosów, Mazowszany, Młodocin Większy, Pakosław, Ruda Wielka, Zakrzew i Taczów. W tej ostatniej powstaje unikatowy Park Historyczny – Rycerze Bogurodzicy i Muzeum Etosu Rycerskiego. Dodajmy, iż dwory w Bierwcach - Przychodzkich i w Kosowie - Niecieckich zostały rozebrane niedawno, co szczególnie  trudno zrozumieć.

    Nie sposób nie wspomnieć także o interesujących dworskich wnętrzach, pierwotnie wyposażonych w dzieła sztuki i rzemiosła, i księgozbiory. Tych z oryginalnym wyposażeniem już nie znajdziemy. Ich namiastką są zaaranżowane wnętrza dworów z Pieczysk - w Muzeum Wsi Radomskiej i w Orońsku.   

    Zaprezentowane zagadnienie  zostało przybliżone na Sympozjum poświęconym dziedzictwu kulturowemu powiatu radomskiego, zorganizowanym w 2013 r. w dawnym dworze Czarnowskich (obecnie szkole) w Makowie. Niniejszy tekst  zaś stanowi fragment  obszernej pracy, przygotowanej w Starostwie Powiatowym w Radomiu pod kątem publikacji, pt.” Dwory i pałace południowej części województwa radomskiego. Dzieje – architektura - parki”, w ramach Powiatowego Programu Opieki nad Zabytkami na lata 2012-2015.

Wiesław Marek Kowalik , historyk sztuki

 

Dwory i pałace południowej części województwa mazowieckiego. Powiat Radomski i okolice, Wiesław Marek Kowalik

                                                                                               

 

drukuj ()

  • Bartodzieje-pałac od frontu
  • Bartodzieje-pałac - wieża
  • Jeżowa Wola- dwór
  • Klwaty- dwór
  • Krzyżanowice-dwór od strony parku
  • Maków- dwór
  • Milejowice- dwór od frontu
  • Oblas- dwór
  • Piastów-dwór
  • Prędocin-dwór
  • Starosiedlice-dwór.
  • Strzałków-dwór
  • Suskowola- ruina dworu
  • Wrzeszczów- dwór- widok od frontu
  • Wsola - pałac
  • Zameczek- dwór

Aktualności

  • 2021.04.09

    Dary dla Powiatu Radomskiego od Fundacji Wacława Ezechiela Długosza

    W Starostwie Powiatowym w Radomiu stanęło kolejne urządzenie do dezynfekcji, za pomocą którego można jednocześnie wykonać pomiar temperatury ciała. To dar od Fundacji Pamięci Wicemarszałka Sejmu II RP Wacława Ezechiela Długosza z Warszawy. Jej przedstawiciele przekazali również samorządowi powiatowemu 1500 sztuk maseczek ochronnych.

  • 2021.04.08

    Rusza konkurs plastyczny pod patronatem Starosty Radomskiego na znaczek Pielgrzymki Rodziny Szkół Jana Pawła II

    Tegorocznemu konkursowi przyświeca hasło „Nie lękajcie się!”, a jego celem jest propagowanie osoby i nauki Papieża Jana Pawła II, popularyzacja hasła XXI Dnia Papieskiego –„Nie lękajcie się” oraz propagowanie wśród środowisk szkolnych tradycji pielgrzymowania na Jasną Górę. Organizatorem konkursu jest Publiczna Szkoła Podstawowa nr 14 Integracyjna  im. Jana Pawła II w Radomiu, a gronie patronów honorowych jest starosta radomski Waldemar Trelka.

  • 2021.04.07

    PTASIA GRYPA ! WAŻNE INFORMACJE

    W związku ze wzrastającym zagrożeniem występowania ognisk ptasiej grypy w Polsce przekazujemy ważne informacje:

    Ptasia grypa, to choroba zakaźna atakująca ptactwo dzikie i hodowlane. Należy pamiętać, że cząsteczki wirusa mogą zainfekować także inne gatunki zwierząt.

  • 2021.04.02

    Innowacyjna terapia autyzmu w kombinezonach Neures w Chwałowicach

    Od 1 września 2021 roku w Specjalnym Ośrodku Szkolno – Wychowawczym w Chwałowicach rozpocznie się innowacyjna terapia autyzmu z wykorzystaniem kombinezonu ciśnieniowego Neures. W Starostwie Powiatowym w Radomiu podpisano pierwsze w Polsce porozumienie o współpracy z firmą Neures, którego celem jest wyposażenie Ośrodka w kombinezony oraz przeszkolenie fizjoterapeutów.

  • 2021.04.02

    Narodowy Spis Powszechny Ludności i Mieszkań 2021

    Od 1 kwietnia br. rusza Narodowy Spis Powszechny Ludności i Mieszkań,  który potrwa do 30 czerwca. Spis odbywa się co 10 lat i udział w nim jest obowiązkowy.

  • 2021.03.31

    Ponad 14,5 miliona od rządu dla Powiatu Radomskiego

    Powiat Radomski otrzymał ponad 14,5 miliona złotych w dodatkowym naborze do Rządowego Funduszu Inwestycji Lokalnych. Pieniądze zostaną przeznaczone na kolejne etapy budowy nowego szpitala w Pionkach.

     

  • 2021.03.29

    Zmiana na stanowisku dyrektora szpitala w Iłży

    W poniedziałek, 29 marca, Zarząd Powiatu Radomskiego odwołał panią Marzenę Barwicką ze stanowiska dyrektora szpitala w Iłży. Powołał również osobę pełniącą obowiązki dyrektora iłżeckiej placówki, którą jest pani Joanna Pionka.

     

  • 2021.03.29

    WIELKANOCNE TRADYCJE ZAGOŚCIŁY W PIONKACH

    Po raz XV Warsztaty Terapii Zajęciowej w Pionkach gościły uczestników konkursu TRADYCJE WIELKANOCNE. Wydarzenie w 60 % finansowane jest przez Powiat Radomski ze środków PFRON, a jego ideą jest popularyzacja tradycji wielkanocnych wśród osób z niepełnosprawnościami.
     
  • 2021.03.22

    Powiat Radomski przebuduje trzy odcinki dróg. Powstaną w Pionkach oraz gminach Wolanów i Kowala

    W poniedziałek, 22 marca w siedzibie Starostwa Powiatowego w Radomiu podpisano umowy z wykonawcami przebudowy trzech odcinków dróg powiatowych w gminach Wolanów, Kowala i mieście Pionki. Jedna z nich to poniemiecki trakt z betonowych płyt, a druga – najbardziej zniszczony fragment drogi wojewódzkiej, przekazanej powiatowi przez marszałka mazowieckiego. Z kolei inwestycja Powiatu Radomskiego w mieście Pionki pozwoli lepiej wykorzystać atuty coraz bardziej atrakcyjnego Stawu Górnego.

     

  • 2021.03.19

    Ponad 600 tysięcy maseczek dla mieszkańców Powiatu Radomskiego

    Mieszkańcy Powiatu Radomskiego będą mogli otrzymać nieodpłatnie maseczki chirurgiczne, pakowane po 2 sztuki na osobę. Ich dystrybucja odbywa się w Starostwie Powiatowym w Radomiu i jego jednostkach. Duże partie maseczek przekazano również do Urzędów Miast i Gmin na terenie powiatu, które mają je przekazywać mieszkańcom.

     

Kalendarium

«luty2021»
PnWtŚrCzwPtSobNd
1234567
891011121314
15161718192021
22232425262728

Najbliższe wydarzenia

Brak wydarzeń w wybranym okresie

Kontakt

Uwaga! Od dnia 1 stycznia 2017 r. przy dokonywaniu zakupu/sprzedaży towarów i usług, wystawianiu bądź otrzymywaniu faktur obowiązują dane:

Nabywca: Powiat Radomski

ul. Tadeusza Mazowieckiego 7, 26-600 Radom

NIP: 948-26-04-208
REGON: 670223110

Odbiorca: Starostwo Powiatowe w Radomiu

ul. Tadeusza Mazowieckiego 7, 26-600 Radom


Numery telefonów centrali:

  • tel. +48 48 365 58 01
  • fax +48 48 365 58 07

Bezpośrednie numery telefonów


Godziny urzędowania:

  • poniedziałek 8:00 - 16:00; Wydział Komunikacji przyjmuje petentów w godzinach 8:00 - 15:30,
  • wtorek - czwartek 7:30 - 15:30; Wydział Komunikacji przyjmuje petentów w godzinach 7:30 - 15:00,
  • piątek 7:00 - 15:00; Wydział Komunikacji przyjmuje petentów w godzinach 7:00 - 14:30.

Skrzynki pocztowe:


Elektroniczna skrzynka podawcza ePUAP: /spradom/skrytka


Konta bankowe

  • rachunek dochodów Skarbu Państwa (opłaty melioracyjne, użytkowanie wieczyste gruntów Skarbu Państwa, opłaty z tytułu przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności, karty parkingowe, legitymacje osoby niepełnosprawnej i ich duplikaty):
    38 1600 1462 1839 9265 3000 0005
  • rachunek dochodów własnych (opłaty komunikacyjne i geodezyjne, karty wędkarskie, płatności za faktury):
    98 1600 1462 1821 4410 6000 0002
  • rachunek sum depozytowych (wadia, zabezpieczenie należytego wykonania umowy, dzierżawa obwodów łowieckich):
    71 1600 1462 1821 4410 6000 0003
  • opłata skarbowa za czynności urzędowe:
    52 1240 3259 1111 0010 1340 6544
  • rachunek dochodów własnych (kary pieniężne wynikające z ustawy Prawo o Ruchu Drogowym):
    92 1600 1462 1821 4410 6000 0013
  • rachunek sum depozytowych (zezwolenia na zbieranie odpadów):
    76 1600 1462 1821 4410 6000 0010

Rozmiar czcionki

Wersja o wysokim poziomie kontrastu

Przełącz się na widok strony o wysokim kontraście.
Powrót do domyślnej wersji strony zawsze po wybraniu linku "Graficzna wersja strony" znajdującego się w górnej części witryny.