Dwory i Pałace

Breadcrumbs

Treść strony

DWORY I PAŁACE W POWIECIE RADOMSKIM

 

    Polski dwór, wraz z całym założeniem, szczególnie parkiem, stanowił charakterystyczny element  krajobrazu wiejskiego. Z czasem stał się  jednym z najsilniejszych synonimów „swojskości” i „rodzimości”. Siedziby tego rodzaju stanowiły ośrodki  gospodarki i kultury, były  też ostoją patriotyzmu.

    W regionie  radomskim prym wiódł, szczególnie w zakresie kultury i sztuki, dwór  w  Orońsku. ( Obecnie Centrum Rzeźby Polskiej). Działo się tak za sprawą  jego gospodarzy: Amelii z Christianich Pruszakowej, śpiewaczki, i artysty malarza Józefa Brandta. Salonem życia towarzysko-kulturalnego był także pałac Grobickich, Pruszaków i Gombrowiczów we Wsoli. Przed kilku laty nabył go od Starosty Radomskiego Urząd Marszałkowski, dla Muzeum Literatury im. Adama Mickiewicza w Warszawie, z przeznaczeniem na Muzeum Witolda Gombrowicza. Z  dworami w Malczowie, Prędocinku i Wielgiem związany był inny wielki artysta  Jacek Malczewski. Zaskakują też związki  z ziemią radomską Henryka Sienkiewicza. Jego matka bowiem - Stefania Cieciszowska - mieszkała w niezachowanym dworze w Cerekwi, zaś ojciec Józef Sienkiewicz  w pobliskich Grotkach. Nie brakowało także postaci bohaterskich jak rejent Michał Przychodzki, z Rudy Wielkiej,sybirak, czy Teresa  Grodzińska z  Jaszowic,  zamordowana przez bolszewików. Z kolei w dworze Lisickich w Chruślicach mieszkał gen. bryg. Walenty Kwaśniewski, żołnierz Legionów Dąbrowskiego, zaś  w dworze w Suskowoli stacjonował Józef Piłsudski.

   Zasadniczy walor tutejszej architektury dworskiej, głównie XIX wiecznej, w większości skromnej i  anonimowej, polega  na tym, iż wyraża ona zasadnicze kierunki i style architektury polskiej. Wśród jej twórców są tak uznani architekci jak: Franciszek M. Lanci - domniemany autor  dworu Dzianottów i  hr.  Lubienieckich  w  Zameczku, August Furuhjelm, pochodzenia fińskiego, projektant  pałacu we Wsoli, oraz  Kazimierz Prokulski, który przebudował dwór Grodzińskich w Oblesie. 

     Typ „polskiego dworu szlacheckiego”- klasycystycznego, parterowego, z gankiem, lub portykiem kolumnowym, wykształcił się w k. XVIII w. i występował głównie w 1 poł. XIX w. Jego cechy odnajdujemy m.in. w dworach: w Zameczku, Jeżowej Woli – Gawrońskich i Milejowicach - Strzemboszów. W drugiej połowie XIX w. wiele  obiektów przybrało formy eklektyczne, historyzujące, czerpiące z europejskich wzorców, np. w Strzałkowie – Jabłońskich i Descourów. Jego  forma nawiązuje do włoskiej  willi  Poggio – Reale, koło Neapolu. Na przełomie XIX i XX w. dwór  jeszcze mocniej upodobnił się do willi, a w pocz. XX w. i po 1918 r. zaczęto lansować tzw. styl dworkowy, np. w Krychnowicach – rodziny Ekiertów.

   Dramatyzm dziejowy spowodował, iż spośród, jak się szacuje,  ponad trzystu dworów i pałaców usytuowanych  na obszarze dawnego województwa radomskiego przed II wojną światową, zachowało się jedynie około stu, w większości zdewastowanych, a niekiedy zrujnowanych. W powiecie radomskim usytuowane są jedynie dwa, bardzo skromne, pałace, szesnaście dworów oraz  pozostałości, w postaci parków i budynków folwarcznych, w trzydziestu miejscowościach. Pałac w Bartodziejach, własność m.in. Deskurów i Janowskich, wzniesiony został w 2 poł. XIX w. w stylu klasycystycznym i rozbudowany, zgodnie z modą na willę włoską, obecnie zrujnowany. Drugi pałac – dwór usytuowany we Wsoli  powstał w 1914 r., w konwencji  klasycyzującej, z elementami secesyjnymi. Dwory znajdują się także w miejscowościach: Dąbrówka Nagórna, Klwaty, Krzyżanowice, Maków, Milejowice, Prędocin, Piastów, Starosiedlice i Wrzeszczów. Ponadto w miejscowościach będących niegdyś podradomskimi wsiami: w Jeżowej Woli - Gawrońskich, w Krychnowicach, w Wośnikach -  Gomolińskich i Pruszaków. W Starosiedlicach zaś, które stanowiły własność Miklaszewskich, Storzów i Kamińskich, usytuowany jest dwór neorenesansowy, z portykiem i  oryginalnymi galeriami. W Klwatach dwór, z portykiem kolumnowym, współcześnie przebudowany, wzniósł w 1898 r. zapewne  Leon Plenkiewicz. Z kolei w  Makowie  Piotr Chojeński zbudował w poł. XIX w., dwór późnoklasycystyczny, a jego neorenesansowej rozbudowy dokonał Józef Gorzkowski. Nie mniej interesujący jest także dwór z 1801 r. Rocha Romera, starosty radomskiego, i Dobieckich, w Krzyżanowicach. Nieco odbiega on od swego dawnego wyglądu, kiedy to posiadał kolumnowy portyk. (Obecnie w gestii samorządu powiatowego). Z kolei w Milejowicach, niegdyś  w rękach m.in. Strzemboszów i Parniewskich, zachował się skromny dwór, z kolumnowym gankiem, wzniesiony zapewne przez Strzemboszów. Majątek Oblas  zaś należał do: hr. Krasińskich,  Helbichów  i  Michała Grodzińskiego, prezesa Banku Ziemiańskiego w Radomiu. Tamtejszy dwór wzniesiony po 1915 r., w klasycyzującym nurcie stylu polskiego, został przebudowany w latach 30-tych XX w. (Obecnie nieużytkowany). Unikatowy, późnobarokowy zespół dworsko- parkowy, zachował się  w Piastowie – niegdyś własność hr. Sołtyków i  Grobickich. Obecnie, zamieszkany przez kilka rodzin, zarządzany jest  przez Agencję Rolną Skarbu Państwa. Kolejny obiekt usytuowany jest w  Prędocinie, niegdyś m.in. rodziny Herniczków. Ten modrzewiowy, wzniesiony około  1870 r. dwór stanowi „znakomity przykład oryginalnej, niepowtarzalnej architektury drewnianej w regionie radomskim”. (Obecnie w gestii Agencji Nieruchomości Rolnych). Kolejny ciekawy, murowany, obiekt, zapewne z 4 ćw. XIX w.,  usytuowany jest we Wrzeszczowie. Niegdyś należał  on m.in. Wąsowiczów, Dobieckich, i, aż do dziś, Górskich.  Natomiast w dawnym majątku Suskowola, nadanym przez cara gen. mjr. A. Obruczewowi, znajduje się zrujnowany dwór  Fedkowskich, otoczony parkiem. Podobna sytuacja ma miejsce   w Walinach -  niegdyś Łuniewskich i Lipińskich.  Pozostałości dworskie, na które składają się głównie parki i budynki gospodarcze, odnaleźć  można w miejscowościach: Bierwce Szlacheckie, Chomentów, Dąbrówka Podłężna, Gębarzów, Jaszowice, Jedlanka, Jedlnia, Kowala, Kosów, Mazowszany, Młodocin Większy, Pakosław, Ruda Wielka, Zakrzew i Taczów. W tej ostatniej powstaje unikatowy Park Historyczny – Rycerze Bogurodzicy i Muzeum Etosu Rycerskiego. Dodajmy, iż dwory w Bierwcach - Przychodzkich i w Kosowie - Niecieckich zostały rozebrane niedawno, co szczególnie  trudno zrozumieć.

    Nie sposób nie wspomnieć także o interesujących dworskich wnętrzach, pierwotnie wyposażonych w dzieła sztuki i rzemiosła, i księgozbiory. Tych z oryginalnym wyposażeniem już nie znajdziemy. Ich namiastką są zaaranżowane wnętrza dworów z Pieczysk - w Muzeum Wsi Radomskiej i w Orońsku.   

    Zaprezentowane zagadnienie  zostało przybliżone na Sympozjum poświęconym dziedzictwu kulturowemu powiatu radomskiego, zorganizowanym w 2013 r. w dawnym dworze Czarnowskich (obecnie szkole) w Makowie. Niniejszy tekst  zaś stanowi fragment  obszernej pracy, przygotowanej w Starostwie Powiatowym w Radomiu pod kątem publikacji, pt.” Dwory i pałace południowej części województwa radomskiego. Dzieje – architektura - parki”, w ramach Powiatowego Programu Opieki nad Zabytkami na lata 2012-2015.

Wiesław Marek Kowalik , historyk sztuki

                                                                                               

 

drukuj ()

  • Bartodzieje-pałac od frontu
  • Bartodzieje-pałac - wieża
  • Jeżowa Wola- dwór
  • Klwaty- dwór
  • Krzyżanowice-dwór od strony parku
  • Maków- dwór
  • Milejowice- dwór od frontu
  • Oblas- dwór
  • Piastów-dwór
  • Prędocin-dwór
  • Starosiedlice-dwór.
  • Strzałków-dwór
  • Suskowola- ruina dworu
  • Wrzeszczów- dwór- widok od frontu
  • Wsola - pałac
  • Zameczek- dwór

Aktualności

  • 2020.10.16

    Strefa czerwona w Powiecie Radomskim. Jak będą pracować szkoły i starostwo?

    Od soboty, 17 października w Powiecie Radomskim będzie obowiązywała tak zwana czerwona strefa obostrzeń epidemicznych. Z punktu widzenia samorządu powiatowego, wprowadzone obostrzenia wpływają głównie na pracę szkół ponadpodstawowych.

  • 2020.10.15

    Konferencja pn. ,,Świadomy rodzic dziecka w wieku szkolnym”

    Informujemy, że konferencja pn. ,,Świadomy rodzic dziecka w wieku szkolnym”, która miała odbyć się 23 października br. pod patronatem Mazowieckiego Kuratora Oświaty w ramach realizacji Karty Praw Rodziny Powiatu Radomskiego, ze względu na obecne obostrzenia spowodowane pandemią została odwołana.

  • 2020.10.15

    Komunikat w/s konkursu pn. ,,Wybieram życie”

    W związku z obecną sytuacją spowodowaną rozprzestrzenianiem się pandemii, konkurs pn. ,,Wybieram życie”, który jest organizowany przez Wydział Zdrowia i Spraw Społecznych Starostwa Powiatowego w Radomiu odbędzie się na terenie szkół, które zgodnie z regulaminem konkursowym, jako pierwsze zgłosiły się do tego  konkursu.

     

  • 2020.10.08

    Strefa żółta. Obostrzenia od soboty 10 października. Co się zmienia?

    Premier Mateusz Morawiecki i minister zdrowia Adam Niedzielski ogłaszają kolejne obostrzenia w Polsce w związku z epidemią koronawirusa.

  • 2020.10.01

    Wmurowano kamień węgielny pod nowy szpital w Pionkach

    W środę, 30 września 2020 roku wmurowano kamień węgielny w budynek nowego pawilonu zabiegowego Samodzielnego Publicznego Zespołu Zakładów Opieki Zdrowotnej w Pionkach. Największa od dwóch dekad inwestycja Powiatu Radomskiego już trwa – od 10 sierpnia na placu budowy wylano już fundamenty, a obecnie trwa zbrojenie ścian podpiwniczenia pierwszego pawilonu zabiegowego.

     

  • 2020.09.25

    Niebieska strefa ASF w powiecie radomskim

    Po stwierdzeniu ogniska ASF w Jaworskiej Woli, powiat lipski, w obrębie wyznaczonego obszaru zagrożonego, czyli w „strefie niebieskiej” znalazły się miejscowości gminy Iłża: Małomierzyce, Prędocin i Prędocin Kolonia.

     

  • 2020.09.21

    Radni o podziale Mazowsza i godnych patronach szpitala w Pionkach

    Podczas sesji, która odbyła się w poniedziałek, 21 września, Rada Powiatu w Radomiu przyjęła pozytywne stanowisko w sprawie podziału województwa mazowieckiego. Poprzedziła je momentami gorąca dyskusja radnych. Przychylono się również do wniosku o nadanie imienia Lecha i Marii Kaczyńskich – Pary Prezydenckiej nowemu szpitalowi w Pionkach. W tej ostatniej kwestii uchwała została przyjęta jednogłośnie.

  • 2020.09.18

    Powiatowe ćwiczenie obronne pk. RADOMKA 20

    W dniach 16-17 września 2020 roku Starosta Radomski zorganizował na terenie Powiatu Radomskiego „Powiatowe ćwiczenie obronne pk. RADOMKA 20”. W ćwiczenie zaangażowane było 13 gmin z terenu powiatu, 2 szpitale podległe Staroście Radomskiemu, Komenda Miejska Policji w Radomiu, Komenda Miejska Państwowej Straży Pożarnej w Radomiu oraz Państwowy - Powiatowy Inspektor Sanitarny w Radomiu.

     

  • 2020.09.17

    Uwaga na fałszywą akcję „Polska dla hoteli” – to oszustwo „na bon turystyczny”

    Jak informuje Powiatowy Rzecznik Konsumenta, coraz częściej mieszkańcy Powiatu Radomskiego odbierają liczne telefony od niezidentyfikowanych oszustów, zachęcające do skorzystania ze „specjalnej oferty na voucher urlopowy”. Na czym polega to oszustwo?

  • 2020.09.15

    Dyżury Rzecznik Praw Rodziny Powiatu Radomskiego Jolanty Borek

    W styczniu tego roku starosta radomski, w ramach funkcjonowania Karty Praw Rodziny Powiatu Radomskiego, powołał Rzecznika Praw Rodziny Powiatu Radomskiego. Społeczną funkcję sprawuje Jolanta Borek.

    Zobacz terminy najbliższych dyżurów.

Kalendarium

«luty2020»
PnWtŚrCzwPtSobNd
12
3456789
10111213141516
17181920212223
242526272829

Najbliższe wydarzenia

Brak wydarzeń w wybranym okresie

Kontakt

Uwaga!

Od dnia 1 stycznia 2017 r. przy dokonywaniu zakupu/sprzedaży towarów i usług, wystawianiu bądź otrzymywaniu faktur obowiązują dane:

 


Nabywca: Powiat Radomski

ul. Tadeusza Mazowieckiego 7, 26-600 Radom

NIP: 948-26-04-208
REGON: 670223110

Odbiorca: Starostwo Powiatowe w Radomiu

ul. Tadeusza Mazowieckiego 7, 26-600 Radom

Numery telefonów centrali:

tel. (48) 365 58 01
fax (48) 365 58 07

Bezpośrednie numery telefonów

Godziny urzędowania:


poniedziałek 8.00 - 16.00  (Wydział Komunikacji przyjmuje petentów w godzinach 8:00 - 15:30)

wtorek - czwartek 7.30 - 15.30  -  (Wydział Komunikacji przyjmuje petentów w godzinach 7:30 - 15:00)

piątek 7.00 - 15.00  -  (Wydział Komunikacji przyjmuje petentów w godzinach 7:00 - 14:30)

skrzynki pocztowe:
promocja@radompowiat.pl
powiat@radompowiat.pl


 Elektroniczna skrzynka podawcza ePUAP: /spradom/skrytka


Konta bankowe 

Rachunek dochodów Skarbu Państwa (opłaty melioracyjne, użytkowanie wieczyste gruntów Skarbu Państwa, opłaty z tytułu przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności, karty parkingowe, legitymacje osoby niepełnosprawnej i ich duplikaty)

38 1600 1462 1839 9265 3000 0005

 

Rachunek dochodów własnych (opłaty komunikacyjne i geodezyjne, karty wędkarskie, płatności za faktury)

98 1600 1462 1821 4410 6000 0002

 

Rachunek sum depozytowych (wadia, zabezpieczenie należytego wykonania umowy, dzierżawa obwodów łowieckich)

71 1600 1462 1821 4410 6000 0003

 

opłata skarbowa za czynności urzędowe

52 1240 3259 1111 0010 1340 6544

 

Rachunek dochodów własnych (kary pieniężne wynikające z ustawy Prawo o Ruchu Drogowym)

92 1600 1462 1821 4410 6000 0013

Rachunek sum depozytowych (zezwolenia na zbieranie odpadów)

76 1600 1462 1821 4410 6000 0010

 


Rozmiar czcionki

Wersja o wysokim poziomie kontrastu

Przełącz się na widok strony o wysokim kontraście.
Powrót do domyślnej wersji strony zawsze po wybraniu linku "Graficzna wersja strony" znajdującego się w górnej części witryny.