Dwory i Pałace

Breadcrumbs

Treść strony

DWORY I PAŁACE W POWIECIE RADOMSKIM

 

    Polski dwór, wraz z całym założeniem, szczególnie parkiem, stanowił charakterystyczny element  krajobrazu wiejskiego. Z czasem stał się  jednym z najsilniejszych synonimów „swojskości” i „rodzimości”. Siedziby tego rodzaju stanowiły ośrodki  gospodarki i kultury, były  też ostoją patriotyzmu.

    W regionie  radomskim prym wiódł, szczególnie w zakresie kultury i sztuki, dwór  w  Orońsku. ( Obecnie Centrum Rzeźby Polskiej). Działo się tak za sprawą  jego gospodarzy: Amelii z Christianich Pruszakowej, śpiewaczki, i artysty malarza Józefa Brandta. Salonem życia towarzysko-kulturalnego był także pałac Grobickich, Pruszaków i Gombrowiczów we Wsoli. Przed kilku laty nabył go od Starosty Radomskiego Urząd Marszałkowski, dla Muzeum Literatury im. Adama Mickiewicza w Warszawie, z przeznaczeniem na Muzeum Witolda Gombrowicza. Z  dworami w Malczowie, Prędocinku i Wielgiem związany był inny wielki artysta  Jacek Malczewski. Zaskakują też związki  z ziemią radomską Henryka Sienkiewicza. Jego matka bowiem - Stefania Cieciszowska - mieszkała w niezachowanym dworze w Cerekwi, zaś ojciec Józef Sienkiewicz  w pobliskich Grotkach. Nie brakowało także postaci bohaterskich jak rejent Michał Przychodzki, z Rudy Wielkiej,sybirak, czy Teresa  Grodzińska z  Jaszowic,  zamordowana przez bolszewików. Z kolei w dworze Lisickich w Chruślicach mieszkał gen. bryg. Walenty Kwaśniewski, żołnierz Legionów Dąbrowskiego, zaś  w dworze w Suskowoli stacjonował Józef Piłsudski.

   Zasadniczy walor tutejszej architektury dworskiej, głównie XIX wiecznej, w większości skromnej i  anonimowej, polega  na tym, iż wyraża ona zasadnicze kierunki i style architektury polskiej. Wśród jej twórców są tak uznani architekci jak: Franciszek M. Lanci - domniemany autor  dworu Dzianottów i  hr.  Lubienieckich  w  Zameczku, August Furuhjelm, pochodzenia fińskiego, projektant  pałacu we Wsoli, oraz  Kazimierz Prokulski, który przebudował dwór Grodzińskich w Oblesie. 

     Typ „polskiego dworu szlacheckiego”- klasycystycznego, parterowego, z gankiem, lub portykiem kolumnowym, wykształcił się w k. XVIII w. i występował głównie w 1 poł. XIX w. Jego cechy odnajdujemy m.in. w dworach: w Zameczku, Jeżowej Woli – Gawrońskich i Milejowicach - Strzemboszów. W drugiej połowie XIX w. wiele  obiektów przybrało formy eklektyczne, historyzujące, czerpiące z europejskich wzorców, np. w Strzałkowie – Jabłońskich i Descourów. Jego  forma nawiązuje do włoskiej  willi  Poggio – Reale, koło Neapolu. Na przełomie XIX i XX w. dwór  jeszcze mocniej upodobnił się do willi, a w pocz. XX w. i po 1918 r. zaczęto lansować tzw. styl dworkowy, np. w Krychnowicach – rodziny Ekiertów.

   Dramatyzm dziejowy spowodował, iż spośród, jak się szacuje,  ponad trzystu dworów i pałaców usytuowanych  na obszarze dawnego województwa radomskiego przed II wojną światową, zachowało się jedynie około stu, w większości zdewastowanych, a niekiedy zrujnowanych. W powiecie radomskim usytuowane są jedynie dwa, bardzo skromne, pałace, szesnaście dworów oraz  pozostałości, w postaci parków i budynków folwarcznych, w trzydziestu miejscowościach. Pałac w Bartodziejach, własność m.in. Deskurów i Janowskich, wzniesiony został w 2 poł. XIX w. w stylu klasycystycznym i rozbudowany, zgodnie z modą na willę włoską, obecnie zrujnowany. Drugi pałac – dwór usytuowany we Wsoli  powstał w 1914 r., w konwencji  klasycyzującej, z elementami secesyjnymi. Dwory znajdują się także w miejscowościach: Dąbrówka Nagórna, Klwaty, Krzyżanowice, Maków, Milejowice, Prędocin, Piastów, Starosiedlice i Wrzeszczów. Ponadto w miejscowościach będących niegdyś podradomskimi wsiami: w Jeżowej Woli - Gawrońskich, w Krychnowicach, w Wośnikach -  Gomolińskich i Pruszaków. W Starosiedlicach zaś, które stanowiły własność Miklaszewskich, Storzów i Kamińskich, usytuowany jest dwór neorenesansowy, z portykiem i  oryginalnymi galeriami. W Klwatach dwór, z portykiem kolumnowym, współcześnie przebudowany, wzniósł w 1898 r. zapewne  Leon Plenkiewicz. Z kolei w  Makowie  Piotr Chojeński zbudował w poł. XIX w., dwór późnoklasycystyczny, a jego neorenesansowej rozbudowy dokonał Józef Gorzkowski. Nie mniej interesujący jest także dwór z 1801 r. Rocha Romera, starosty radomskiego, i Dobieckich, w Krzyżanowicach. Nieco odbiega on od swego dawnego wyglądu, kiedy to posiadał kolumnowy portyk. (Obecnie w gestii samorządu powiatowego). Z kolei w Milejowicach, niegdyś  w rękach m.in. Strzemboszów i Parniewskich, zachował się skromny dwór, z kolumnowym gankiem, wzniesiony zapewne przez Strzemboszów. Majątek Oblas  zaś należał do: hr. Krasińskich,  Helbichów  i  Michała Grodzińskiego, prezesa Banku Ziemiańskiego w Radomiu. Tamtejszy dwór wzniesiony po 1915 r., w klasycyzującym nurcie stylu polskiego, został przebudowany w latach 30-tych XX w. (Obecnie nieużytkowany). Unikatowy, późnobarokowy zespół dworsko- parkowy, zachował się  w Piastowie – niegdyś własność hr. Sołtyków i  Grobickich. Obecnie, zamieszkany przez kilka rodzin, zarządzany jest  przez Agencję Rolną Skarbu Państwa. Kolejny obiekt usytuowany jest w  Prędocinie, niegdyś m.in. rodziny Herniczków. Ten modrzewiowy, wzniesiony około  1870 r. dwór stanowi „znakomity przykład oryginalnej, niepowtarzalnej architektury drewnianej w regionie radomskim”. (Obecnie w gestii Agencji Nieruchomości Rolnych). Kolejny ciekawy, murowany, obiekt, zapewne z 4 ćw. XIX w.,  usytuowany jest we Wrzeszczowie. Niegdyś należał  on m.in. Wąsowiczów, Dobieckich, i, aż do dziś, Górskich.  Natomiast w dawnym majątku Suskowola, nadanym przez cara gen. mjr. A. Obruczewowi, znajduje się zrujnowany dwór  Fedkowskich, otoczony parkiem. Podobna sytuacja ma miejsce   w Walinach -  niegdyś Łuniewskich i Lipińskich.  Pozostałości dworskie, na które składają się głównie parki i budynki gospodarcze, odnaleźć  można w miejscowościach: Bierwce Szlacheckie, Chomentów, Dąbrówka Podłężna, Gębarzów, Jaszowice, Jedlanka, Jedlnia, Kowala, Kosów, Mazowszany, Młodocin Większy, Pakosław, Ruda Wielka, Zakrzew i Taczów. W tej ostatniej powstaje unikatowy Park Historyczny – Rycerze Bogurodzicy i Muzeum Etosu Rycerskiego. Dodajmy, iż dwory w Bierwcach - Przychodzkich i w Kosowie - Niecieckich zostały rozebrane niedawno, co szczególnie  trudno zrozumieć.

    Nie sposób nie wspomnieć także o interesujących dworskich wnętrzach, pierwotnie wyposażonych w dzieła sztuki i rzemiosła, i księgozbiory. Tych z oryginalnym wyposażeniem już nie znajdziemy. Ich namiastką są zaaranżowane wnętrza dworów z Pieczysk - w Muzeum Wsi Radomskiej i w Orońsku.   

    Zaprezentowane zagadnienie  zostało przybliżone na Sympozjum poświęconym dziedzictwu kulturowemu powiatu radomskiego, zorganizowanym w 2013 r. w dawnym dworze Czarnowskich (obecnie szkole) w Makowie. Niniejszy tekst  zaś stanowi fragment  obszernej pracy, przygotowanej w Starostwie Powiatowym w Radomiu pod kątem publikacji, pt.” Dwory i pałace południowej części województwa radomskiego. Dzieje – architektura - parki”, w ramach Powiatowego Programu Opieki nad Zabytkami na lata 2012-2015.

Wiesław Marek Kowalik , historyk sztuki

                                                                                               

 

drukuj ()

  • Bartodzieje-pałac od frontu
  • Bartodzieje-pałac - wieża
  • Jeżowa Wola- dwór
  • Klwaty- dwór
  • Krzyżanowice-dwór od strony parku
  • Maków- dwór
  • Milejowice- dwór od frontu
  • Oblas- dwór
  • Piastów-dwór
  • Prędocin-dwór
  • Starosiedlice-dwór.
  • Strzałków-dwór
  • Suskowola- ruina dworu
  • Wrzeszczów- dwór- widok od frontu
  • Wsola - pałac
  • Zameczek- dwór

Aktualności

  • 2020.01.24

    Radni zdecydują o przyszłości Młodzieżowego Ośrodka Wychowawczego w Wierzbicy

    Powiat Radomski zgłosił zamiar likwidacji Młodzieżowego Ośrodka Wychowawczego w Wierzbicy, co w przypadku akceptacji potrwa kilka miesięcy. W jego miejscu ma powstać całkiem nowa placówka: Powiatowe Centrum Opiekuńczo – Mieszkalne. Zapewni ono realne wsparcie osobom starszym, chorym i wymagającym stałej opieki. Tylko w gminie Wierzbica jest ponad 20 potrzebujących, a w całym powiecie – blisko 200.

  • 2020.01.22

    Wyniki konsultacji społecznych w sprawie zmiany granic gminy Iłża

    Zakończyły się konsultacje społeczne w sprawie zmiany granicy administracyjnej gminy Iłża w Powiecie Radomskim na rzecz gminy Mirzec w Powiecie Starachowickim. Podczas najbliższej sesji stosowną uchwałę w tej sprawie podejmie Rada Powiatu. W konsultacjach, które trwały od 13 do 17 stycznia 2020 roku wzięło udział 748 mieszkańców gminy Iłża. Jak zagłosowali?

  • 2020.01.15

    Ruszyła IX edycja Konkursu "Perła Powiatu"

    Ruszyła kolejna IX edycja Konkursu Gospodarczego Starosty Radomskiego „Perła Powiatu”, którego celem jest wyróżnienie produktów, firm oraz rolników z terenu powiatu osiągających najlepsze efekty w 2019 roku. Zachęcamy do zgłaszania przez Państwa kandydatur w następujących kategoriach: Mała Firma Roku, Firma Roku, Produkt Roku, Małe Gospodarstwo Rolne, Gospodarstwo Rolne oraz w zupełnie nowej kategorii Firma Przyjazna Rodzinie.

  • 2020.01.13

    Uwaga mieszkańcy gminy Iłża!

    Informujemy, że w dniach od 13 do 17 stycznia 2020 roku trwają konsultacje społeczne w zakresie zajęcia stanowiska zawartego w pytaniu:

    „Czy jesteś za wyłączeniem z terytorium Powiatu Radomskiego, Gminy Iłża części obszaru obrębu ewidencyjnego Seredzice i włączeniem tego obszaru do Gminy Mirzec w Powiecie Starachowickim?"

     

  • 2020.01.10

    Edukacyjne sukcesy szkół średnich prowadzonych przez Powiat Radomski

    W ogólnopolskim rankingu edukacyjnym liceów i techników 2020 w Polsce branżowego pisma „Perspektywy”. Bardzo wysoką pozycję w rankingach zajęło Centrum Kształcenia Zawodowego i Ustawicznego w Pionkach, gdzie odnotowano 100-procentową zdawalność egzaminów zawodowych. Z kolei Liceum Ogólnokształcące imienia Mikołaja Kopernika w Iłży z wynikami zdawalności matur powyżej średniej mazowieckiej, zostało sklasyfikowane o wiele wyżej niż znane radomskie szkoły średnie.

     

  • 2020.01.08

    Leśnicy współpracują z Powiatem Radomskim

    Lasy prywatne na terenie powiatu radomskiego znalazły się pod opieką dwóch Nadleśnictw Lasów Państwowych. Teraz ich właściciele będą mogli legalnie pozyskiwać drewno, a także uzyskiwać porady specjalistów w zakresie racjonalnej gospodarki leśnej - takie są założenia porozumienia z leśnikami, które właśnie podpisał starosta radomski.

  • 2020.01.03

    Jaki będzie 2020 rok w Powiecie Radomskim? Odpowiada starosta Waldemar Trelka

    - Tylko w pierwszym roku kadencji zrealizowaliśmy inwestycje za 70 milionów złotych. Teraz nadszedł czas na nowe wyzwania: modernizację kolejnych odcinków dróg powiatowych, pierwszy krok w stronę budowy nowego szpitala w Pionkach oraz rozwój szkół średnich na terenie powiatu – zapowiada starosta radomski.

     

  • 2020.01.02

    Noworoczny pokaz fajerwerków w Iłży

    Jeden z największych pokazów sztucznych ogni odbył się w Nowy Rok w Iłży. Widowisko rozpoczęło się kwadrans po godzinie dwudziestej i trwało aż 15 minut. Ze wzgórza zamkowego przy akompaniamencie muzyki w niebo wystrzeliły najpiękniejsze fajerwerki. Zgromadzona, tego dnia na iłżeckim Rynku, publiczność nie kryła zachwytu.

  • 2019.12.23

    Szanowni Państwo,

    Mieszkańcy Powiatu Radomskiego

    Niech nadchodzące Święta Bożego Narodzenia,

    spędzone w gronie najbliższych, w atmosferze miłości,

    wzajemnego szacunku i zrozumienia, przyniosą optymizm i pogodę ducha.

    Niech radość i pokój płynące od Nowonarodzonego Jezusa Chrystusa

    dodają sił i energii do realizacji nowych planów i zamierzeń,

    a nadchodzący Nowy Rok przyniesie zdrowie, szczęście

    oraz pomyślność w życiu osobistym i zawodowym.

    Starosta Radomski      Przewodniczący Rady Powiatu

    Waldemar Trelka         Krzysztof Murawski

  • 2019.12.23

    Nowy, bezpieczny samochód dla podopiecznych DPS w Wierzbicy

    Dom Pomocy Społecznej w Wierzbicy, który zapewnia całodobową opiekę dla ponad 120 osób, ma nowy samochód do przewozu osób niepełnosprawnych.

Kalendarium

«styczeń2020»
PnWtŚrCzwPtSobNd
12345
6789101112
13141516171819
20212223242526
2728293031

Najbliższe wydarzenia

Brak wydarzeń w wybranym okresie

Kontakt

Uwaga!

Od dnia 1 stycznia 2017 r. przy dokonywaniu zakupu/sprzedaży towarów i usług, wystawianiu bądź otrzymywaniu faktur obowiązują dane:

 


Nabywca: Powiat Radomski

ul. Tadeusza Mazowieckiego 7, 26-600 Radom

NIP: 948-26-04-208
REGON: 670223110

Odbiorca: Starostwo Powiatowe w Radomiu

ul. Tadeusza Mazowieckiego 7, 26-600 Radom

Numery telefonów centrali:

tel. (48) 365 58 01
fax (48) 365 58 07

Bezpośrednie numery telefonów

Godziny urzędowania:


poniedziałek 8.00 - 16.00
wtorek - czwartek 7.30 - 15.30

piątek 7.00 - 15.00
 

skrzynki pocztowe:
promocja@radompowiat.pl
powiat@radompowiat.pl


 Elektroniczna skrzynka podawcza ePUAP: /spradom/skrytka


Konta bankowe 

Rachunek dochodów Skarbu Państwa (opłaty melioracyjne, użytkowanie wieczyste gruntów Skarbu Państwa, opłaty z tytułu przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności, karty parkingowe, legitymacje osoby niepełnosprawnej i ich duplikaty)

38 1600 1462 1839 9265 3000 0005

 

Rachunek dochodów własnych (opłaty komunikacyjne i geodezyjne, karty wędkarskie, płatności za faktury)

98 1600 1462 1821 4410 6000 0002

 

Rachunek sum depozytowych (wadia, zabezpieczenie należytego wykonania umowy, dzierżawa obwodów łowieckich)

71 1600 1462 1821 4410 6000 0003

 

opłata skarbowa za czynności urzędowe

52 1240 3259 1111 0010 1340 6544

 


Rozmiar czcionki

Wersja o wysokim poziomie kontrastu

Przełącz się na widok strony o wysokim kontraście.
Powrót do domyślnej wersji strony zawsze po wybraniu linku "Graficzna wersja strony" znajdującego się w górnej części witryny.