Dwory i Pałace

Breadcrumbs

Treść strony

DWORY I PAŁACE W POWIECIE RADOMSKIM

 

    Polski dwór, wraz z całym założeniem, szczególnie parkiem, stanowił charakterystyczny element  krajobrazu wiejskiego. Z czasem stał się  jednym z najsilniejszych synonimów „swojskości” i „rodzimości”. Siedziby tego rodzaju stanowiły ośrodki  gospodarki i kultury, były  też ostoją patriotyzmu.

    W regionie  radomskim prym wiódł, szczególnie w zakresie kultury i sztuki, dwór  w  Orońsku. ( Obecnie Centrum Rzeźby Polskiej). Działo się tak za sprawą  jego gospodarzy: Amelii z Christianich Pruszakowej, śpiewaczki, i artysty malarza Józefa Brandta. Salonem życia towarzysko-kulturalnego był także pałac Grobickich, Pruszaków i Gombrowiczów we Wsoli. Przed kilku laty nabył go od Starosty Radomskiego Urząd Marszałkowski, dla Muzeum Literatury im. Adama Mickiewicza w Warszawie, z przeznaczeniem na Muzeum Witolda Gombrowicza. Z  dworami w Malczowie, Prędocinku i Wielgiem związany był inny wielki artysta  Jacek Malczewski. Zaskakują też związki  z ziemią radomską Henryka Sienkiewicza. Jego matka bowiem - Stefania Cieciszowska - mieszkała w niezachowanym dworze w Cerekwi, zaś ojciec Józef Sienkiewicz  w pobliskich Grotkach. Nie brakowało także postaci bohaterskich jak rejent Michał Przychodzki, z Rudy Wielkiej,sybirak, czy Teresa  Grodzińska z  Jaszowic,  zamordowana przez bolszewików. Z kolei w dworze Lisickich w Chruślicach mieszkał gen. bryg. Walenty Kwaśniewski, żołnierz Legionów Dąbrowskiego, zaś  w dworze w Suskowoli stacjonował Józef Piłsudski.

   Zasadniczy walor tutejszej architektury dworskiej, głównie XIX wiecznej, w większości skromnej i  anonimowej, polega  na tym, iż wyraża ona zasadnicze kierunki i style architektury polskiej. Wśród jej twórców są tak uznani architekci jak: Franciszek M. Lanci - domniemany autor  dworu Dzianottów i  hr.  Lubienieckich  w  Zameczku, August Furuhjelm, pochodzenia fińskiego, projektant  pałacu we Wsoli, oraz  Kazimierz Prokulski, który przebudował dwór Grodzińskich w Oblesie. 

     Typ „polskiego dworu szlacheckiego”- klasycystycznego, parterowego, z gankiem, lub portykiem kolumnowym, wykształcił się w k. XVIII w. i występował głównie w 1 poł. XIX w. Jego cechy odnajdujemy m.in. w dworach: w Zameczku, Jeżowej Woli – Gawrońskich i Milejowicach - Strzemboszów. W drugiej połowie XIX w. wiele  obiektów przybrało formy eklektyczne, historyzujące, czerpiące z europejskich wzorców, np. w Strzałkowie – Jabłońskich i Descourów. Jego  forma nawiązuje do włoskiej  willi  Poggio – Reale, koło Neapolu. Na przełomie XIX i XX w. dwór  jeszcze mocniej upodobnił się do willi, a w pocz. XX w. i po 1918 r. zaczęto lansować tzw. styl dworkowy, np. w Krychnowicach – rodziny Ekiertów.

   Dramatyzm dziejowy spowodował, iż spośród, jak się szacuje,  ponad trzystu dworów i pałaców usytuowanych  na obszarze dawnego województwa radomskiego przed II wojną światową, zachowało się jedynie około stu, w większości zdewastowanych, a niekiedy zrujnowanych. W powiecie radomskim usytuowane są jedynie dwa, bardzo skromne, pałace, szesnaście dworów oraz  pozostałości, w postaci parków i budynków folwarcznych, w trzydziestu miejscowościach. Pałac w Bartodziejach, własność m.in. Deskurów i Janowskich, wzniesiony został w 2 poł. XIX w. w stylu klasycystycznym i rozbudowany, zgodnie z modą na willę włoską, obecnie zrujnowany. Drugi pałac – dwór usytuowany we Wsoli  powstał w 1914 r., w konwencji  klasycyzującej, z elementami secesyjnymi. Dwory znajdują się także w miejscowościach: Dąbrówka Nagórna, Klwaty, Krzyżanowice, Maków, Milejowice, Prędocin, Piastów, Starosiedlice i Wrzeszczów. Ponadto w miejscowościach będących niegdyś podradomskimi wsiami: w Jeżowej Woli - Gawrońskich, w Krychnowicach, w Wośnikach -  Gomolińskich i Pruszaków. W Starosiedlicach zaś, które stanowiły własność Miklaszewskich, Storzów i Kamińskich, usytuowany jest dwór neorenesansowy, z portykiem i  oryginalnymi galeriami. W Klwatach dwór, z portykiem kolumnowym, współcześnie przebudowany, wzniósł w 1898 r. zapewne  Leon Plenkiewicz. Z kolei w  Makowie  Piotr Chojeński zbudował w poł. XIX w., dwór późnoklasycystyczny, a jego neorenesansowej rozbudowy dokonał Józef Gorzkowski. Nie mniej interesujący jest także dwór z 1801 r. Rocha Romera, starosty radomskiego, i Dobieckich, w Krzyżanowicach. Nieco odbiega on od swego dawnego wyglądu, kiedy to posiadał kolumnowy portyk. (Obecnie w gestii samorządu powiatowego). Z kolei w Milejowicach, niegdyś  w rękach m.in. Strzemboszów i Parniewskich, zachował się skromny dwór, z kolumnowym gankiem, wzniesiony zapewne przez Strzemboszów. Majątek Oblas  zaś należał do: hr. Krasińskich,  Helbichów  i  Michała Grodzińskiego, prezesa Banku Ziemiańskiego w Radomiu. Tamtejszy dwór wzniesiony po 1915 r., w klasycyzującym nurcie stylu polskiego, został przebudowany w latach 30-tych XX w. (Obecnie nieużytkowany). Unikatowy, późnobarokowy zespół dworsko- parkowy, zachował się  w Piastowie – niegdyś własność hr. Sołtyków i  Grobickich. Obecnie, zamieszkany przez kilka rodzin, zarządzany jest  przez Agencję Rolną Skarbu Państwa. Kolejny obiekt usytuowany jest w  Prędocinie, niegdyś m.in. rodziny Herniczków. Ten modrzewiowy, wzniesiony około  1870 r. dwór stanowi „znakomity przykład oryginalnej, niepowtarzalnej architektury drewnianej w regionie radomskim”. (Obecnie w gestii Agencji Nieruchomości Rolnych). Kolejny ciekawy, murowany, obiekt, zapewne z 4 ćw. XIX w.,  usytuowany jest we Wrzeszczowie. Niegdyś należał  on m.in. Wąsowiczów, Dobieckich, i, aż do dziś, Górskich.  Natomiast w dawnym majątku Suskowola, nadanym przez cara gen. mjr. A. Obruczewowi, znajduje się zrujnowany dwór  Fedkowskich, otoczony parkiem. Podobna sytuacja ma miejsce   w Walinach -  niegdyś Łuniewskich i Lipińskich.  Pozostałości dworskie, na które składają się głównie parki i budynki gospodarcze, odnaleźć  można w miejscowościach: Bierwce Szlacheckie, Chomentów, Dąbrówka Podłężna, Gębarzów, Jaszowice, Jedlanka, Jedlnia, Kowala, Kosów, Mazowszany, Młodocin Większy, Pakosław, Ruda Wielka, Zakrzew i Taczów. W tej ostatniej powstaje unikatowy Park Historyczny – Rycerze Bogurodzicy i Muzeum Etosu Rycerskiego. Dodajmy, iż dwory w Bierwcach - Przychodzkich i w Kosowie - Niecieckich zostały rozebrane niedawno, co szczególnie  trudno zrozumieć.

    Nie sposób nie wspomnieć także o interesujących dworskich wnętrzach, pierwotnie wyposażonych w dzieła sztuki i rzemiosła, i księgozbiory. Tych z oryginalnym wyposażeniem już nie znajdziemy. Ich namiastką są zaaranżowane wnętrza dworów z Pieczysk - w Muzeum Wsi Radomskiej i w Orońsku.   

    Zaprezentowane zagadnienie  zostało przybliżone na Sympozjum poświęconym dziedzictwu kulturowemu powiatu radomskiego, zorganizowanym w 2013 r. w dawnym dworze Czarnowskich (obecnie szkole) w Makowie. Niniejszy tekst  zaś stanowi fragment  obszernej pracy, przygotowanej w Starostwie Powiatowym w Radomiu pod kątem publikacji, pt.” Dwory i pałace południowej części województwa radomskiego. Dzieje – architektura - parki”, w ramach Powiatowego Programu Opieki nad Zabytkami na lata 2012-2015.

Wiesław Marek Kowalik , historyk sztuki

 

Dwory i pałace południowej części województwa mazowieckiego. Powiat Radomski i okolice, Wiesław Marek Kowalik

                                                                                               

 

drukuj ()

  • Bartodzieje-pałac od frontu
  • Bartodzieje-pałac - wieża
  • Jeżowa Wola- dwór
  • Klwaty- dwór
  • Krzyżanowice-dwór od strony parku
  • Maków- dwór
  • Milejowice- dwór od frontu
  • Oblas- dwór
  • Piastów-dwór
  • Prędocin-dwór
  • Starosiedlice-dwór.
  • Strzałków-dwór
  • Suskowola- ruina dworu
  • Wrzeszczów- dwór- widok od frontu
  • Wsola - pałac
  • Zameczek- dwór

Aktualności

  • 2021.05.14

    Niesamowite kreacje powstały w MOW w Wierzbicy

    W minionym tygodniu w Młodzieżowym Ośrodku Wychowawczym w Wierzbicy, prowadzonym przez Powiat Radomski miały miejsce wyjątkowe warsztaty krawieckie. Poprowadziła je Marzena Chełmińska, znana projektantka mody, kreatorka marek C#elminska oraz SENS. Efektem wspólnej pracy z dziewczętami z klasy krawieckiej były niezwykłe kreacje, uwieńczone potem przez fotografów podczas Zjazdu Pasjonatów Fotografii w Sandomierzu.

  • 2021.05.14

    Kwalifikacja wojskowa 2021 w powiecie radomskim. Kogo dotyczy?

    Niemal tysiąc mieszkańców Powiatu Radomskiego ma zgłosić się w tym roku do kwalifikacji wojskowej, która rozpoczyna się już w poniedziałek, 17 maja i potrwa do środy, 30 czerwca. Najwięcej poborowych jest w gminach Zakrzew, Skaryszew i mieście Pionki, a najmniej w gminach Przytyk i Gózd. Powiatowa Komisja Lekarska numer 1 będzie mieścić się w Centrum Medycznym Corten Medic przy ulicy Beliny Prażmowskiego 33 A w Radomiu.

  • 2021.05.13

    Ważna informacja dla osób, które wymagają rehabilitacji po przebytej chorobie COVID-19

    Szpital w Pionkach rozpoczyna stacjonarną rehabilitację, zmierzającą do poprawy sprawności oddechowej pacjentów oraz zwiększającą wydolność wysiłkową.
     
    - Prowadzona przez nas rehabilitacja ma sprawić, że pacjenci po przebytym zakażeniu koronawirusem szybciej powrócą do pełnej sprawności. Rehabilitacja ma również wpłynąć na ich kondycję psychiczną - mówi Bernarda Dudek, dyrektor szpitala w Pionkach.
  • 2021.04.23

    Trwa kompleksowy remont szpitala powiatowego w Iłży

    - Budowa nowego szpitala w Pionkach nie oznacza, że władze powiatu zapominają o drugiej ważnej placówce ochrony zdrowia w Iłży – podkreśla Waldemar Trelka, starosta radomski. Tylko w 2021 roku nakłady na różne inwestycje w tym szpitalu to blisko 7,5 miliona złotych. Najważniejsze z nich to dokończenie przebudowy Bloku Operacyjnego i Działu Chirurgicznego oraz zakupy sprzętu i aparatury medycznej.

     

  • 2021.04.15

    Powiat Radomski składa trzy wnioski na inwestycje do marszałka mazowieckiego

    Władze Powiatu Radomskiego złożyły wnioski inwestycyjne do marszałkowskiego programu „Instrument wsparcia zadań ważnych dla równomiernego rozwoju województwa mazowieckiego”. Dwa z nich dotyczą służby zdrowia, a trzeci budowy drogi, łączącej Radom z podradomskimi gminami. Łączna maksymalna wartość dofinansowania, które można uzyskać z budżetu województwa mazowieckiego to blisko 6 milionów złotych.

  • 2021.04.15

    Powstaje Powiatowy Punkt Szczepień w Pionkach, drugi działa w Iłży

    W Powiecie Radomskim powstaną dwa dodatkowe powszechne, powiatowe punkty szczepień przeciwko COVID-19. Jeden z nich mieści się w szpitalu w Iłży i działa od początku 2021 roku. Drugi ma ruszyć od maja w budynku szpitalnym przy ulicy Sienkiewicza 29 w Pionkach. Będzie można tam szczepić 200 osób dziennie.

     

  • 2021.04.15

    Zmiany w systemie dopłat bezpośrednich

    Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa przypomina o trawjącym od 15 marca naborze wniosków o przyznanie dopłat bezpośrednich i obszarowych  z PROW za 2021 rok.

    Od tego roku rolnicy mogą składać wnioski o przyznanie dopłat bezpośrednich i obszarowych z PROW wyłącznie w formie elektronicznej za pomocą aplikacji eWniosekPlus.
    Nie ma możliwości złożenia uproszczonego oświadczenia zastępującego wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich czy obszarowych. Do rolników nie jest już przesyłany spersonalizowany formularz wniosku wraz z materiałem graficznym w wersji papierowej.  Nie ma także możliwości składania oświadczeń o braku zmian w stosunku do roku ubiegłego.

  • 2021.04.13

    Bezpieczny w sieci - konferencja online

    Urząd Komunikacji Elektronicznej przygotował nową kampanię edukacyjno-informacyjną "j@ online", która jest odpowiedzią na stale rosnącą skalę zagrożeń jaką są ataki phishingowe. Narażeni na nie są wszyscy konsumenci, którzy często korzystają z sieci, ale zapominają o podstawowych zasadach cyberbezpieczeństwa.

  • 2021.04.09

    Dary dla Powiatu Radomskiego od Fundacji Wacława Ezechiela Długosza

    W Starostwie Powiatowym w Radomiu stanęło kolejne urządzenie do dezynfekcji, za pomocą którego można jednocześnie wykonać pomiar temperatury ciała. To dar od Fundacji Pamięci Wicemarszałka Sejmu II RP Wacława Ezechiela Długosza z Warszawy. Jej przedstawiciele przekazali również samorządowi powiatowemu 1500 sztuk maseczek ochronnych.

  • 2021.04.08

    Rusza konkurs plastyczny pod patronatem Starosty Radomskiego na znaczek Pielgrzymki Rodziny Szkół Jana Pawła II

    Tegorocznemu konkursowi przyświeca hasło „Nie lękajcie się!”, a jego celem jest propagowanie osoby i nauki Papieża Jana Pawła II, popularyzacja hasła XXI Dnia Papieskiego –„Nie lękajcie się” oraz propagowanie wśród środowisk szkolnych tradycji pielgrzymowania na Jasną Górę. Organizatorem konkursu jest Publiczna Szkoła Podstawowa nr 14 Integracyjna  im. Jana Pawła II w Radomiu, a gronie patronów honorowych jest starosta radomski Waldemar Trelka.

Kalendarium

«maj2021»
PnWtŚrCzwPtSobNd
12
3456789
10111213141516
17181920212223
24252627282930
31

Najbliższe wydarzenia

Brak wydarzeń w wybranym okresie

Kontakt

Uwaga! Od dnia 1 stycznia 2017 r. przy dokonywaniu zakupu/sprzedaży towarów i usług, wystawianiu bądź otrzymywaniu faktur obowiązują dane:

Nabywca: Powiat Radomski

ul. Tadeusza Mazowieckiego 7, 26-600 Radom

NIP: 948-26-04-208
REGON: 670223110

Odbiorca: Starostwo Powiatowe w Radomiu

ul. Tadeusza Mazowieckiego 7, 26-600 Radom


Numery telefonów centrali:

  • tel. +48 48 365 58 01
  • fax +48 48 365 58 07

Bezpośrednie numery telefonów


Godziny urzędowania:

  • poniedziałek 8:00 - 16:00; Wydział Komunikacji przyjmuje petentów w godzinach 8:00 - 15:30,
  • wtorek - czwartek 7:30 - 15:30; Wydział Komunikacji przyjmuje petentów w godzinach 7:30 - 15:00,
  • piątek 7:00 - 15:00; Wydział Komunikacji przyjmuje petentów w godzinach 7:00 - 14:30.

Skrzynki pocztowe:


Elektroniczna skrzynka podawcza ePUAP: /spradom/skrytka


Konta bankowe

  • rachunek dochodów Skarbu Państwa (opłaty melioracyjne, użytkowanie wieczyste gruntów Skarbu Państwa, opłaty z tytułu przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności, karty parkingowe, legitymacje osoby niepełnosprawnej i ich duplikaty):
    38 1600 1462 1839 9265 3000 0005
  • rachunek dochodów własnych (opłaty komunikacyjne i geodezyjne, karty wędkarskie, płatności za faktury):
    98 1600 1462 1821 4410 6000 0002
  • rachunek sum depozytowych (wadia, zabezpieczenie należytego wykonania umowy, dzierżawa obwodów łowieckich):
    71 1600 1462 1821 4410 6000 0003
  • opłata skarbowa za czynności urzędowe:
    52 1240 3259 1111 0010 1340 6544
  • rachunek dochodów własnych (kary pieniężne wynikające z ustawy Prawo o Ruchu Drogowym):
    92 1600 1462 1821 4410 6000 0013
  • rachunek sum depozytowych (zezwolenia na zbieranie odpadów):
    76 1600 1462 1821 4410 6000 0010

Rozmiar czcionki

Wersja o wysokim poziomie kontrastu

Przełącz się na widok strony o wysokim kontraście.
Powrót do domyślnej wersji strony zawsze po wybraniu linku "Graficzna wersja strony" znajdującego się w górnej części witryny.