Dwory i Pałace

Breadcrumbs

Treść strony

DWORY I PAŁACE W POWIECIE RADOMSKIM

 

    Polski dwór, wraz z całym założeniem, szczególnie parkiem, stanowił charakterystyczny element  krajobrazu wiejskiego. Z czasem stał się  jednym z najsilniejszych synonimów „swojskości” i „rodzimości”. Siedziby tego rodzaju stanowiły ośrodki  gospodarki i kultury, były  też ostoją patriotyzmu.

    W regionie  radomskim prym wiódł, szczególnie w zakresie kultury i sztuki, dwór  w  Orońsku. ( Obecnie Centrum Rzeźby Polskiej). Działo się tak za sprawą  jego gospodarzy: Amelii z Christianich Pruszakowej, śpiewaczki, i artysty malarza Józefa Brandta. Salonem życia towarzysko-kulturalnego był także pałac Grobickich, Pruszaków i Gombrowiczów we Wsoli. Przed kilku laty nabył go od Starosty Radomskiego Urząd Marszałkowski, dla Muzeum Literatury im. Adama Mickiewicza w Warszawie, z przeznaczeniem na Muzeum Witolda Gombrowicza. Z  dworami w Malczowie, Prędocinku i Wielgiem związany był inny wielki artysta  Jacek Malczewski. Zaskakują też związki  z ziemią radomską Henryka Sienkiewicza. Jego matka bowiem - Stefania Cieciszowska - mieszkała w niezachowanym dworze w Cerekwi, zaś ojciec Józef Sienkiewicz  w pobliskich Grotkach. Nie brakowało także postaci bohaterskich jak rejent Michał Przychodzki, z Rudy Wielkiej,sybirak, czy Teresa  Grodzińska z  Jaszowic,  zamordowana przez bolszewików. Z kolei w dworze Lisickich w Chruślicach mieszkał gen. bryg. Walenty Kwaśniewski, żołnierz Legionów Dąbrowskiego, zaś  w dworze w Suskowoli stacjonował Józef Piłsudski.

   Zasadniczy walor tutejszej architektury dworskiej, głównie XIX wiecznej, w większości skromnej i  anonimowej, polega  na tym, iż wyraża ona zasadnicze kierunki i style architektury polskiej. Wśród jej twórców są tak uznani architekci jak: Franciszek M. Lanci - domniemany autor  dworu Dzianottów i  hr.  Lubienieckich  w  Zameczku, August Furuhjelm, pochodzenia fińskiego, projektant  pałacu we Wsoli, oraz  Kazimierz Prokulski, który przebudował dwór Grodzińskich w Oblesie. 

     Typ „polskiego dworu szlacheckiego”- klasycystycznego, parterowego, z gankiem, lub portykiem kolumnowym, wykształcił się w k. XVIII w. i występował głównie w 1 poł. XIX w. Jego cechy odnajdujemy m.in. w dworach: w Zameczku, Jeżowej Woli – Gawrońskich i Milejowicach - Strzemboszów. W drugiej połowie XIX w. wiele  obiektów przybrało formy eklektyczne, historyzujące, czerpiące z europejskich wzorców, np. w Strzałkowie – Jabłońskich i Descourów. Jego  forma nawiązuje do włoskiej  willi  Poggio – Reale, koło Neapolu. Na przełomie XIX i XX w. dwór  jeszcze mocniej upodobnił się do willi, a w pocz. XX w. i po 1918 r. zaczęto lansować tzw. styl dworkowy, np. w Krychnowicach – rodziny Ekiertów.

   Dramatyzm dziejowy spowodował, iż spośród, jak się szacuje,  ponad trzystu dworów i pałaców usytuowanych  na obszarze dawnego województwa radomskiego przed II wojną światową, zachowało się jedynie około stu, w większości zdewastowanych, a niekiedy zrujnowanych. W powiecie radomskim usytuowane są jedynie dwa, bardzo skromne, pałace, szesnaście dworów oraz  pozostałości, w postaci parków i budynków folwarcznych, w trzydziestu miejscowościach. Pałac w Bartodziejach, własność m.in. Deskurów i Janowskich, wzniesiony został w 2 poł. XIX w. w stylu klasycystycznym i rozbudowany, zgodnie z modą na willę włoską, obecnie zrujnowany. Drugi pałac – dwór usytuowany we Wsoli  powstał w 1914 r., w konwencji  klasycyzującej, z elementami secesyjnymi. Dwory znajdują się także w miejscowościach: Dąbrówka Nagórna, Klwaty, Krzyżanowice, Maków, Milejowice, Prędocin, Piastów, Starosiedlice i Wrzeszczów. Ponadto w miejscowościach będących niegdyś podradomskimi wsiami: w Jeżowej Woli - Gawrońskich, w Krychnowicach, w Wośnikach -  Gomolińskich i Pruszaków. W Starosiedlicach zaś, które stanowiły własność Miklaszewskich, Storzów i Kamińskich, usytuowany jest dwór neorenesansowy, z portykiem i  oryginalnymi galeriami. W Klwatach dwór, z portykiem kolumnowym, współcześnie przebudowany, wzniósł w 1898 r. zapewne  Leon Plenkiewicz. Z kolei w  Makowie  Piotr Chojeński zbudował w poł. XIX w., dwór późnoklasycystyczny, a jego neorenesansowej rozbudowy dokonał Józef Gorzkowski. Nie mniej interesujący jest także dwór z 1801 r. Rocha Romera, starosty radomskiego, i Dobieckich, w Krzyżanowicach. Nieco odbiega on od swego dawnego wyglądu, kiedy to posiadał kolumnowy portyk. (Obecnie w gestii samorządu powiatowego). Z kolei w Milejowicach, niegdyś  w rękach m.in. Strzemboszów i Parniewskich, zachował się skromny dwór, z kolumnowym gankiem, wzniesiony zapewne przez Strzemboszów. Majątek Oblas  zaś należał do: hr. Krasińskich,  Helbichów  i  Michała Grodzińskiego, prezesa Banku Ziemiańskiego w Radomiu. Tamtejszy dwór wzniesiony po 1915 r., w klasycyzującym nurcie stylu polskiego, został przebudowany w latach 30-tych XX w. (Obecnie nieużytkowany). Unikatowy, późnobarokowy zespół dworsko- parkowy, zachował się  w Piastowie – niegdyś własność hr. Sołtyków i  Grobickich. Obecnie, zamieszkany przez kilka rodzin, zarządzany jest  przez Agencję Rolną Skarbu Państwa. Kolejny obiekt usytuowany jest w  Prędocinie, niegdyś m.in. rodziny Herniczków. Ten modrzewiowy, wzniesiony około  1870 r. dwór stanowi „znakomity przykład oryginalnej, niepowtarzalnej architektury drewnianej w regionie radomskim”. (Obecnie w gestii Agencji Nieruchomości Rolnych). Kolejny ciekawy, murowany, obiekt, zapewne z 4 ćw. XIX w.,  usytuowany jest we Wrzeszczowie. Niegdyś należał  on m.in. Wąsowiczów, Dobieckich, i, aż do dziś, Górskich.  Natomiast w dawnym majątku Suskowola, nadanym przez cara gen. mjr. A. Obruczewowi, znajduje się zrujnowany dwór  Fedkowskich, otoczony parkiem. Podobna sytuacja ma miejsce   w Walinach -  niegdyś Łuniewskich i Lipińskich.  Pozostałości dworskie, na które składają się głównie parki i budynki gospodarcze, odnaleźć  można w miejscowościach: Bierwce Szlacheckie, Chomentów, Dąbrówka Podłężna, Gębarzów, Jaszowice, Jedlanka, Jedlnia, Kowala, Kosów, Mazowszany, Młodocin Większy, Pakosław, Ruda Wielka, Zakrzew i Taczów. W tej ostatniej powstaje unikatowy Park Historyczny – Rycerze Bogurodzicy i Muzeum Etosu Rycerskiego. Dodajmy, iż dwory w Bierwcach - Przychodzkich i w Kosowie - Niecieckich zostały rozebrane niedawno, co szczególnie  trudno zrozumieć.

    Nie sposób nie wspomnieć także o interesujących dworskich wnętrzach, pierwotnie wyposażonych w dzieła sztuki i rzemiosła, i księgozbiory. Tych z oryginalnym wyposażeniem już nie znajdziemy. Ich namiastką są zaaranżowane wnętrza dworów z Pieczysk - w Muzeum Wsi Radomskiej i w Orońsku.   

    Zaprezentowane zagadnienie  zostało przybliżone na Sympozjum poświęconym dziedzictwu kulturowemu powiatu radomskiego, zorganizowanym w 2013 r. w dawnym dworze Czarnowskich (obecnie szkole) w Makowie. Niniejszy tekst  zaś stanowi fragment  obszernej pracy, przygotowanej w Starostwie Powiatowym w Radomiu pod kątem publikacji, pt.” Dwory i pałace południowej części województwa radomskiego. Dzieje – architektura - parki”, w ramach Powiatowego Programu Opieki nad Zabytkami na lata 2012-2015.

Wiesław Marek Kowalik , historyk sztuki

                                                                                               

 

drukuj ()

  • Bartodzieje-pałac od frontu
  • Bartodzieje-pałac - wieża
  • Jeżowa Wola- dwór
  • Klwaty- dwór
  • Krzyżanowice-dwór od strony parku
  • Maków- dwór
  • Milejowice- dwór od frontu
  • Oblas- dwór
  • Piastów-dwór
  • Prędocin-dwór
  • Starosiedlice-dwór.
  • Strzałków-dwór
  • Suskowola- ruina dworu
  • Wrzeszczów- dwór- widok od frontu
  • Wsola - pałac
  • Zameczek- dwór

Aktualności

  • 2020.05.29

    Przybywa ozdrowieńców w DPS w Wierzbicy i Krzyżanowicach

    W Domach Pomoc Społecznej w Wierzbicy oraz Krzyżanowicach w ostatnich dniach przybyło osób, które pokonały koronawirusa i zostały uznane za ozdrowieńców. Na COVID-19 choruje coraz mniej mieszkańców i pracowników obu placówek, w sumie jest to już 30 osób.

     

  • 2020.05.29

    Pozdaliśmy laureatów Festiwalu Słowo i Piosenka 2020

    Znamy już wyniki wyjątkowej, wirtualnej edycji festiwalu „Słowo i Piosenka 2020”. W tym roku do konkursu zgłosiło się aż 90 uczestników z całego kraju.

  • 2020.05.28

    Wideo wizyty w ramach Nocnej i Świątecznej Opieki Zdrowotnej w Szpitalu w Pionkach

    Od 22 maja pacjenci, którzy potrzebują porady lekarskiej w godzinach nocnych lub w weekendy, mogą kontaktować się z lekarzem dyżurującym w Nocnej i Świątecznej Opiece Zdrowotnej w Szpitalu w Pionkach za pośrednictwem łącza wideo.

  • 2020.05.27

    Starosta zamierza odwołać dyrektora Powiatowego Urzędu Pracy w Radomiu

    We wtorek, 26 maja Powiatowa Rada Rynku Pracy pozytywnie zaopiniowała wniosek o odwołanie dyrektora Powiatowego Urzędu Pracy w Radomiu. Złożył go starosta radomski Waldemar Trelka z uwagi na dalece niezadowalającą efektywność realizacji statutowych obowiązków PUP, w tym aktywizację osób bezrobotnych oraz jednoznacznie negatywną ocenę realizacji wsparcia dla przedsiębiorców w ramach Tarczy Antykryzysowej.

  • 2020.05.25

    Dzielnicowi Roku z upominkami od władz Powiatu Radomskiego

    Komenda Miejska Policji w Radomiu nagrodziła najpopularniejszych policjantów w jedenastej edycji konkursu „Najpopularniejszy Dzielnicowy Roku”. W konkursie oceniano pracę i zaangażowanie lokalnych stróżów prawa. Władze Powiatu Radomskiego również uhonorowały trzech najlepszych policjantów upominkami i dyplomami.

     

  • 2020.05.22

    Starostwo Powiatowe w Radomiu wznawia obsługę interesantów w budynkach. Trzeba jednak spełnić kilka warunków

    W związku z powolnym znoszeniem zakazów i łagodzeniem ograniczeń związanych z epidemią koronawirusa, od poniedziałku, 25 maja 2020 roku ulegnie zmianie organizacja obsługi interesantów w budynkach Starostwa Powiatowego w Radomiu. Będą oni przyjmowani w pomieszczeniach biurowych, po wcześniejszym umówieniu daty i godziny wizyty z pracownikiem merytorycznym.

     

  • 2020.05.20

    Pieniądze z budżetu państwa na zakupy sprzętu dla szpitala w Pionkach

    Powiat Radomski otrzymał ponad 760 tysięcy złotych z rezerwy ogólnej budżetu państwa na zakupy sprzętu medycznego dla szpitala w Pionkach. Decyzję, przyznającą dotację, podpisał premier Mateusz Morawiecki, a nowoczesne urządzenia mają pojawić się jeszcze w tym roku.  – To kolejny pozytywny efekt współpracy samorządowców i parlamentarzystów. Dziękuję wszystkim zaangażowanym w ten projekt – mówi Waldemar Trelka, starosta radomski.

     

  • 2020.05.18

    Wysoka ocena działań WOT w Powiecie Radomskim

    Starosta Radomski wysoko ocenił dotychczasową działalność żołnierzy Wojsk Obrony Terytorialnej w ramach akcji „Odporna Wiosna” na terenie Powiatu Radomskiego. Od ponad dwóch miesięcy terytorialsi z 62 Batalionu Lekkiej Piechoty niosą pomoc i wsparcie tam, gdzie tylko jest taka potrzeba.

     

  • 2020.05.15

    Podziękowania za pomoc dla DPS w Jedlance

    Dom Pomocy Społecznej w Jedlance w gminie Jedlińsk jest jak dotąd jedyną placówką tego typu, gdzie nie odnotowano ani jednego przypadku koronawirusa. Mieszkańcy, dyrekcja i pracownicy chcą podziękować za dary, jakie otrzymali od służb państwowych, sponsorów i mieszkańców.

  • 2020.05.14

    Modernizacja kolejnej drogi w Powiecie Radomskim - tym razem w gminie Przytyk. Jest też decyzja w sprawie Targów Papryki 2020

    W środę, 14 maja w siedzibie Starostwa Powiatowego w Radomiu podpisano kolejną umowę na modernizację odcinka drogi powiatowej Wieniawa – Przytyk – Jedlińsk. Jej wykonawcą jest spółka Budromost – Starachowice, a na jej przebudowę Powiat Radomski uzyskał 70-procentowe dofinansowanie z rządowego Funduszu Dróg Samorządowych 2020. To nie jedyna dobra informacja z gminy Przytyk.

Kalendarium

«maj2020»
PnWtŚrCzwPtSobNd
123
45678910
11121314151617
18192021222324
25262728293031

Najbliższe wydarzenia

Brak wydarzeń w wybranym okresie

Kontakt

Uwaga!

Od dnia 1 stycznia 2017 r. przy dokonywaniu zakupu/sprzedaży towarów i usług, wystawianiu bądź otrzymywaniu faktur obowiązują dane:

 


Nabywca: Powiat Radomski

ul. Tadeusza Mazowieckiego 7, 26-600 Radom

NIP: 948-26-04-208
REGON: 670223110

Odbiorca: Starostwo Powiatowe w Radomiu

ul. Tadeusza Mazowieckiego 7, 26-600 Radom

Numery telefonów centrali:

tel. (48) 365 58 01
fax (48) 365 58 07

Bezpośrednie numery telefonów

Godziny urzędowania:


poniedziałek 8.00 - 16.00
wtorek - czwartek 7.30 - 15.30

piątek 7.00 - 15.00
 

skrzynki pocztowe:
promocja@radompowiat.pl
powiat@radompowiat.pl


 Elektroniczna skrzynka podawcza ePUAP: /spradom/skrytka


Konta bankowe 

Rachunek dochodów Skarbu Państwa (opłaty melioracyjne, użytkowanie wieczyste gruntów Skarbu Państwa, opłaty z tytułu przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności, karty parkingowe, legitymacje osoby niepełnosprawnej i ich duplikaty)

38 1600 1462 1839 9265 3000 0005

 

Rachunek dochodów własnych (opłaty komunikacyjne i geodezyjne, karty wędkarskie, płatności za faktury)

98 1600 1462 1821 4410 6000 0002

 

Rachunek sum depozytowych (wadia, zabezpieczenie należytego wykonania umowy, dzierżawa obwodów łowieckich)

71 1600 1462 1821 4410 6000 0003

 

opłata skarbowa za czynności urzędowe

52 1240 3259 1111 0010 1340 6544

 

Rachunek dochodów własnych (kary pieniężne wynikające z ustawy Prawo o Ruchu Drogowym)

92 1600 1462 1821 4410 6000 0013

Rachunek sum depozytowych (zezwolenia na zbieranie odpadów)

76 1600 1462 1821 4410 6000 0010

 


Rozmiar czcionki

Wersja o wysokim poziomie kontrastu

Przełącz się na widok strony o wysokim kontraście.
Powrót do domyślnej wersji strony zawsze po wybraniu linku "Graficzna wersja strony" znajdującego się w górnej części witryny.