Dwory i Pałace

Breadcrumbs

Treść strony

DWORY I PAŁACE W POWIECIE RADOMSKIM

 

    Polski dwór, wraz z całym założeniem, szczególnie parkiem, stanowił charakterystyczny element  krajobrazu wiejskiego. Z czasem stał się  jednym z najsilniejszych synonimów „swojskości” i „rodzimości”. Siedziby tego rodzaju stanowiły ośrodki  gospodarki i kultury, były  też ostoją patriotyzmu.

    W regionie  radomskim prym wiódł, szczególnie w zakresie kultury i sztuki, dwór  w  Orońsku. ( Obecnie Centrum Rzeźby Polskiej). Działo się tak za sprawą  jego gospodarzy: Amelii z Christianich Pruszakowej, śpiewaczki, i artysty malarza Józefa Brandta. Salonem życia towarzysko-kulturalnego był także pałac Grobickich, Pruszaków i Gombrowiczów we Wsoli. Przed kilku laty nabył go od Starosty Radomskiego Urząd Marszałkowski, dla Muzeum Literatury im. Adama Mickiewicza w Warszawie, z przeznaczeniem na Muzeum Witolda Gombrowicza. Z  dworami w Malczowie, Prędocinku i Wielgiem związany był inny wielki artysta  Jacek Malczewski. Zaskakują też związki  z ziemią radomską Henryka Sienkiewicza. Jego matka bowiem - Stefania Cieciszowska - mieszkała w niezachowanym dworze w Cerekwi, zaś ojciec Józef Sienkiewicz  w pobliskich Grotkach. Nie brakowało także postaci bohaterskich jak rejent Michał Przychodzki, z Rudy Wielkiej,sybirak, czy Teresa  Grodzińska z  Jaszowic,  zamordowana przez bolszewików. Z kolei w dworze Lisickich w Chruślicach mieszkał gen. bryg. Walenty Kwaśniewski, żołnierz Legionów Dąbrowskiego, zaś  w dworze w Suskowoli stacjonował Józef Piłsudski.

   Zasadniczy walor tutejszej architektury dworskiej, głównie XIX wiecznej, w większości skromnej i  anonimowej, polega  na tym, iż wyraża ona zasadnicze kierunki i style architektury polskiej. Wśród jej twórców są tak uznani architekci jak: Franciszek M. Lanci - domniemany autor  dworu Dzianottów i  hr.  Lubienieckich  w  Zameczku, August Furuhjelm, pochodzenia fińskiego, projektant  pałacu we Wsoli, oraz  Kazimierz Prokulski, który przebudował dwór Grodzińskich w Oblesie. 

     Typ „polskiego dworu szlacheckiego”- klasycystycznego, parterowego, z gankiem, lub portykiem kolumnowym, wykształcił się w k. XVIII w. i występował głównie w 1 poł. XIX w. Jego cechy odnajdujemy m.in. w dworach: w Zameczku, Jeżowej Woli – Gawrońskich i Milejowicach - Strzemboszów. W drugiej połowie XIX w. wiele  obiektów przybrało formy eklektyczne, historyzujące, czerpiące z europejskich wzorców, np. w Strzałkowie – Jabłońskich i Descourów. Jego  forma nawiązuje do włoskiej  willi  Poggio – Reale, koło Neapolu. Na przełomie XIX i XX w. dwór  jeszcze mocniej upodobnił się do willi, a w pocz. XX w. i po 1918 r. zaczęto lansować tzw. styl dworkowy, np. w Krychnowicach – rodziny Ekiertów.

   Dramatyzm dziejowy spowodował, iż spośród, jak się szacuje,  ponad trzystu dworów i pałaców usytuowanych  na obszarze dawnego województwa radomskiego przed II wojną światową, zachowało się jedynie około stu, w większości zdewastowanych, a niekiedy zrujnowanych. W powiecie radomskim usytuowane są jedynie dwa, bardzo skromne, pałace, szesnaście dworów oraz  pozostałości, w postaci parków i budynków folwarcznych, w trzydziestu miejscowościach. Pałac w Bartodziejach, własność m.in. Deskurów i Janowskich, wzniesiony został w 2 poł. XIX w. w stylu klasycystycznym i rozbudowany, zgodnie z modą na willę włoską, obecnie zrujnowany. Drugi pałac – dwór usytuowany we Wsoli  powstał w 1914 r., w konwencji  klasycyzującej, z elementami secesyjnymi. Dwory znajdują się także w miejscowościach: Dąbrówka Nagórna, Klwaty, Krzyżanowice, Maków, Milejowice, Prędocin, Piastów, Starosiedlice i Wrzeszczów. Ponadto w miejscowościach będących niegdyś podradomskimi wsiami: w Jeżowej Woli - Gawrońskich, w Krychnowicach, w Wośnikach -  Gomolińskich i Pruszaków. W Starosiedlicach zaś, które stanowiły własność Miklaszewskich, Storzów i Kamińskich, usytuowany jest dwór neorenesansowy, z portykiem i  oryginalnymi galeriami. W Klwatach dwór, z portykiem kolumnowym, współcześnie przebudowany, wzniósł w 1898 r. zapewne  Leon Plenkiewicz. Z kolei w  Makowie  Piotr Chojeński zbudował w poł. XIX w., dwór późnoklasycystyczny, a jego neorenesansowej rozbudowy dokonał Józef Gorzkowski. Nie mniej interesujący jest także dwór z 1801 r. Rocha Romera, starosty radomskiego, i Dobieckich, w Krzyżanowicach. Nieco odbiega on od swego dawnego wyglądu, kiedy to posiadał kolumnowy portyk. (Obecnie w gestii samorządu powiatowego). Z kolei w Milejowicach, niegdyś  w rękach m.in. Strzemboszów i Parniewskich, zachował się skromny dwór, z kolumnowym gankiem, wzniesiony zapewne przez Strzemboszów. Majątek Oblas  zaś należał do: hr. Krasińskich,  Helbichów  i  Michała Grodzińskiego, prezesa Banku Ziemiańskiego w Radomiu. Tamtejszy dwór wzniesiony po 1915 r., w klasycyzującym nurcie stylu polskiego, został przebudowany w latach 30-tych XX w. (Obecnie nieużytkowany). Unikatowy, późnobarokowy zespół dworsko- parkowy, zachował się  w Piastowie – niegdyś własność hr. Sołtyków i  Grobickich. Obecnie, zamieszkany przez kilka rodzin, zarządzany jest  przez Agencję Rolną Skarbu Państwa. Kolejny obiekt usytuowany jest w  Prędocinie, niegdyś m.in. rodziny Herniczków. Ten modrzewiowy, wzniesiony około  1870 r. dwór stanowi „znakomity przykład oryginalnej, niepowtarzalnej architektury drewnianej w regionie radomskim”. (Obecnie w gestii Agencji Nieruchomości Rolnych). Kolejny ciekawy, murowany, obiekt, zapewne z 4 ćw. XIX w.,  usytuowany jest we Wrzeszczowie. Niegdyś należał  on m.in. Wąsowiczów, Dobieckich, i, aż do dziś, Górskich.  Natomiast w dawnym majątku Suskowola, nadanym przez cara gen. mjr. A. Obruczewowi, znajduje się zrujnowany dwór  Fedkowskich, otoczony parkiem. Podobna sytuacja ma miejsce   w Walinach -  niegdyś Łuniewskich i Lipińskich.  Pozostałości dworskie, na które składają się głównie parki i budynki gospodarcze, odnaleźć  można w miejscowościach: Bierwce Szlacheckie, Chomentów, Dąbrówka Podłężna, Gębarzów, Jaszowice, Jedlanka, Jedlnia, Kowala, Kosów, Mazowszany, Młodocin Większy, Pakosław, Ruda Wielka, Zakrzew i Taczów. W tej ostatniej powstaje unikatowy Park Historyczny – Rycerze Bogurodzicy i Muzeum Etosu Rycerskiego. Dodajmy, iż dwory w Bierwcach - Przychodzkich i w Kosowie - Niecieckich zostały rozebrane niedawno, co szczególnie  trudno zrozumieć.

    Nie sposób nie wspomnieć także o interesujących dworskich wnętrzach, pierwotnie wyposażonych w dzieła sztuki i rzemiosła, i księgozbiory. Tych z oryginalnym wyposażeniem już nie znajdziemy. Ich namiastką są zaaranżowane wnętrza dworów z Pieczysk - w Muzeum Wsi Radomskiej i w Orońsku.   

    Zaprezentowane zagadnienie  zostało przybliżone na Sympozjum poświęconym dziedzictwu kulturowemu powiatu radomskiego, zorganizowanym w 2013 r. w dawnym dworze Czarnowskich (obecnie szkole) w Makowie. Niniejszy tekst  zaś stanowi fragment  obszernej pracy, przygotowanej w Starostwie Powiatowym w Radomiu pod kątem publikacji, pt.” Dwory i pałace południowej części województwa radomskiego. Dzieje – architektura - parki”, w ramach Powiatowego Programu Opieki nad Zabytkami na lata 2012-2015.

Wiesław Marek Kowalik , historyk sztuki

                                                                                               

 

drukuj ()

  • Bartodzieje-pałac od frontu
  • Bartodzieje-pałac - wieża
  • Jeżowa Wola- dwór
  • Klwaty- dwór
  • Krzyżanowice-dwór od strony parku
  • Maków- dwór
  • Milejowice- dwór od frontu
  • Oblas- dwór
  • Piastów-dwór
  • Prędocin-dwór
  • Starosiedlice-dwór.
  • Strzałków-dwór
  • Suskowola- ruina dworu
  • Wrzeszczów- dwór- widok od frontu
  • Wsola - pałac
  • Zameczek- dwór

Aktualności

  • 2019.08.18

    Jubileuszowe Targi Papryki w Przytyku za nami

    Czerwone, żółte, zielone, słodkie  bądź ostre – najróżniejsze odmiany papryki można było spróbować i zakupić podczas XX Ogólnopolskich Targów Papryki w Przytyku.

  • 2019.08.13

    Słońce, piasek i …. siatkówka

    Piękna pogoda towarzyszyła finałowi  Grand Prix Pionek 2019 w piłce plażowej zorganizowanym przez Wydział Sportu i Rekreacji Urzędu Miasta w Pionkach oraz Powiat Radomski.

  • 2019.08.12

    Już 25 lat spotkań z twórcami sztuki ludowej w Iłży

    Już 25 lat spotkań z twórcami sztuki ludowej w Iłży

    Jubileuszowy Jarmark Sztuki Ludowej w Iłży, zorganizowany już po raz 25. przez Towarzystwo Ochrony i Promocji Zawodów Ginących kiermasz tradycyjnie przyciągnął rzemieślników, artystów ludowych i rękodzielników nie tylko z regionu radomskiego.

  • 2019.08.05

    Stachursky muzyczną gwiazdą jubileuszowych Ogólnopolskich Targów Papryki w Przytyku

    Już w niedzielę, 18 sierpnia 2019 roku na terenie Centrum Dystrybucji i Przetwórstwa Rolnego w Słowikowie koło Przytyka odbędą się jubileuszowe XX Ogólnopolskie Targi Papryki. Oprócz stoisk producentów tego warzywa będą też inne atrakcje, w tym wielkie gotowanie leczo z Papryki Przytyckiej oraz koncerty muzyczne. Gwiazdą wydarzenia będzie wokalista dance Stachursky.

  • 2019.07.31

    Mammobusy odwiedzą gminy powiatu radomskiego

    W pierwszym tygodniu sierpnia miasta i gminy powiatu radomskiego odwiedzi mobilna pracownia mammograficzna firmy LUX MED. Bezpłatną mammografię w ramach Programu Profilaktyki Raka Piersi, finansowanego przez Narodowy Fundusz Zdrowia będą panie mogły wykonać bez skierowania lekarskiego.

  • 2019.07.29

    KAMIZELKI DLA RADOMSKICH PIELGRZYMÓW

    Tegoroczna 41. Piesza Pielgrzymka Diecezji Radomskiej na Jasną Górę otrzymała wsparcie ze strony Starostwa Powiatowego w Radomiu. W poniedziałek, 29 lipca starosta radomski Waldemar Trelka przekazał na ręce księdza Mirosława Kszczota, dyrektora pielgrzymki radomskiej 70 kamizelek odblaskowych oraz 20 lizaków z logo Powiatu Radomskiego.

  • 2019.07.25

    UWAGA! Utrudnienia w ruchu drogowym

    Powiatowy Zarząd Dróg Publicznych w Radomiu informuje, że w związku z prowadzoną przebudową drogi powiatowej nr 3531W Kuczki - Kazimierówka-Skaryszew, od 26 lipca 2019 r. zostanie zamknięty dla ruchu odcinek drogi w m. Kuczki Kolonia.

  • 2019.07.23

    Pekaesy wrócą na drogi powiatu radomskiego? Pierwsze spotkanie samorządowców

    We wtorek, 23 lipca w Starostwie Powiatowym w Radomiu odbyło się spotkanie z włodarzami oraz przedstawicielami miast i gmin, tworzących Powiat Radomski w sprawie uruchomienia komunikacji autobusowej w miejscach, gdzie nie funkcjonuje publiczny transport zbiorowy. Jego inicjatorem był Waldemar Trelka, starosta radomski, a gościem specjalnym Artur Standowicz, wicewojewoda mazowiecki, który przedstawił założenia rządowego programu, nazywanego umownie Funduszem Autobusowym.

  • 2019.07.21

    W Iłży znów zabrzmiały utwory Józefa Myszki

    Ponad 300 artystów ludowych z różnych stron kraju przybyło do  iłżeckiego amfiteatru, aby walczyć o nagrody w 25. Festiwalu Folkloru im. Józefa Myszki. Wśród gości i zarazem fundatorów nagród dla najlepszych kontynuatorów tradycji ludowych był starosta radomski Waldemar Trelka.

     

  • 2019.07.19

    Awanse dla radomskich funkcjonariuszy

    Na placu przed Komendą Miejską Policji w Radomiu odbyły się uroczystości z okazji obchodów Święta Policji, podczas których radomscy funkcjonariusze otrzymali awanse.

Kalendarium

«sierpień2019»
PnWtŚrCzwPtSobNd
1234
567891011
12131415161718
19202122232425
262728293031

Najbliższe wydarzenia

Brak wydarzeń w wybranym okresie

Kontakt

Uwaga!

Od dnia 1 stycznia 2017 r. przy dokonywaniu zakupu/sprzedaży towarów i usług, wystawianiu bądź otrzymywaniu faktur obowiązują dane:

 


Nabywca: Powiat Radomski

ul. Tadeusza Mazowieckiego 7, 26-600 Radom

NIP: 948-26-04-208
REGON: 670223110

Odbiorca: Starostwo Powiatowe w Radomiu

ul. Tadeusza Mazowieckiego 7, 26-600 Radom

Numery telefonów centrali:

tel. (48) 365 58 01
fax (48) 365 58 07

Bezpośrednie numery telefonów

Godziny urzędowania:
pn: 8.00 - 16.00
wt - pt: 7.30 - 15.30
 

skrzynki pocztowe:
promocja@radompowiat.pl
powiat@radompowiat.pl


 Elektroniczna skrzynka podawcza ePUAP: /spradom/skrytka


Konta bankowe 

Rachunek dochodów Skarbu Państwa (opłaty melioracyjne, użytkowanie wieczyste gruntów Skarbu Państwa, opłaty z tytułu przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności)

38 1600 1462 1839 9265 3000 0005

 

Rachunek dochodów własnych (opłaty komunikacyjne i geodezyjne, karty wędkarskie, płatności za faktury)

98 1600 1462 1821 4410 6000 0002

 

Rachunek sum depozytowych (wadia, zabezpieczenie należytego wykonania umowy, dzierżawa obwodów łowieckich)

71 1600 1462 1821 4410 6000 0003

 

opłata skarbowa za czynności urzędowe

52 1240 3259 1111 0010 1340 6544

 


Rozmiar czcionki

Wersja o wysokim poziomie kontrastu

Przełącz się na widok strony o wysokim kontraście.
Powrót do domyślnej wersji strony zawsze po wybraniu linku "Graficzna wersja strony" znajdującego się w górnej części witryny.