Historia Powiatu Radomskiego

Breadcrumbs

Treść strony

Rys historyczny

W okresie wczesnego średniowiecza na obszarze Ziemi Radomskiej funkcjonowała organizacja kasztelańska. Powiat radomski pojawił się w pierwszej połowie XIV w. kiedy wprowadzono nowy podział sądowy i skarbowy. Ziemia Radomska wchodziła w skład województwa sandomierskiego, które początkowo składało się z dziewięciu powiatów. W 1476 r. reforma struktury sądów ziemskich zredukowała ich liczbę do siedmiu, obok radomskiego pozostały powiaty: sandomierski, wiślicki, chęciński, opoczyński, stężycki i pilzneński. 
Ziemia Radomska do czasu przyłączenia w XIII w. do województwa sandomierskiego była regionem spornym, a o panowanie nad nim rywalizowali książęta mazowieccy i władcy Małopolski. Panowanie mazowieckie zakończyła w 1243 r. bitwa pod Suchodołem. Ostatnim księciem mazowieckim, któremu udało się utrzymać tereny położone wokół Radomia był Bolesław, syn Konrada Mazowieckiego.
Powiat radomski ukształtowany w średniowieczu był niemal trzykrotnie większy niż obecnie, a jego granice od strony wschodniej i północnej pokrywały się z granicami województwa sandomierskiego. Od strony zachodniej graniczył z powiatem opoczyńskim, a od południowej z sandomierskim. Bardziej skomplikowane były granice jednostek administracji kościelnej. Większość powiatu należała do diecezji krakowskiej, a obszary zachodnie do archidiecezji gnieźnieńskiej. Powiat radomski był drugim co do wielkości powiatem województwa sandomierskiego i liczył w drugiej połowie XVI w 5.241 km2. Liczba ludności wynosiła 75 tysięcy. Na tym terenie leżało 613 osad, w tym 22 miasta. Do końca XVIII w. liczba miast wzrosła do 28, a liczba ludności powiatu zwiększyła się niemal dwukrotnie. Spośród obecnych jednostek administracyjnych powiatu radomskiego prawa miejskie posiadały: Iłża, Jedlińsk, Skaryszew, Przytyk, Wierzbica i Wolanów.
Pod względem geograficzno-przyrodniczym powiat radomski w ówczesnym kształcie położony był na obszarze Nizin Środkowopolskich. Jedynie jego południowy kraniec, w pasie Iłża- Szydłowiec, obejmował Wyżynę Środkowomałopolską. Powiat położony był w dorzeczu Wisły i przecięty jej lewymi dopływami: Kamienną, Iłżanką, Radomką, Pilicą i Zwolenką. Spośród surowców naturalnych największe znaczenie miały pokłady rud żelaza nad rzeką Kamienną i glin w okolicach Iłży oraz złoża piaskowca w okolicach Szydłowca. Tereny te były dość gęsto zalesione. Od Ryczywołu na północy po Zwoleń i Tczów na południu, aż do Wisły w kierunku wschodnim rozciągała się Puszcza Jedlneńska. Jej część od drugiej połowy XVI w. nosi nazwę Puszczy Kozienickiej. 
Na przestrzeni wieków Ziemia Radomska była areną istotnych dla całej Rzeczypospolitej wydarzeń historycznych. Powiat kilkakrotnie ucierpiał podczas najazdów Tatarów, zniszczeniom uległy m.in. Iłża i Skaryszew. W XIV w. dotarły tu również najazdy litewskie. Mniej natomiast w porównaniu do innych regionów rozwinęła się tu reformacja, której rozkwit przypada na połowę XVI w. Duże straty spowodowały rokosz Zebrzydowskiego z lat 1606-1609, potop szwedzki z połowy XVII w. oraz wojny północna z początków XVIII w. 
         

  • -
  • -

Osadnictwo rozwijało się głównie na obrzeżach Puszczy Jedlneńskiej. Obok własności rodów rycerskich rozwijały się dobra kościelne. Od wschodu - opactwa Sieciechowskiego, od południa - biskupów krakowskich, natomiast od zachodu - biskupów gnieźnieńskich i biskupów poznańskich. Najstarsza fala osadników napłynęła głównie z Mazowsza, na tereny południowe przybywali też osadnicy z Małopolski. Od końca XIII w. utrwalił się podział własności między księcia (głównie ziemie na wschód od Radomia), kościół (obszary południowe wokół Skaryszewa, Dzierzkówka, Iłży i wschodnie wokół Sieciechowa) oraz szlachtę, która zajmowała tereny położone na zachodzie i północy. W ciągu XIV i XV w. znaczna część dóbr przeszła w ręce prywatne. Do największych posiadaczy ziemskich zaliczali się przedstawiciele rodów: Łabędziów, Rawiczów, Doliwów, Odrowążów. Koniec XV w. przyniósł dynamiczny rozwój gospodarki folwarcznej. Typowy królewski folwark nie był jednak duży, średnio zajmował trzy łany (53 ha).
Posiadłości szlacheckie rozrastały się kosztem królewskich. Spośród lokowanych miast w XV w. pięć stanowiło własność szlachty, cztery kościoła i zaledwie jedno było własnością królewską. W XV w. własność szlachecka obejmowała już 63% powiatu, kościelna 21%, a królewska 16%. Sytuacja ta nie uległa większym zmianom do końca I Rzeczypospolitej. Zauważalny był jednak stały wzrost znaczenia największych właścicieli ziemskich, w końcu XVIII w. było 31 przedstawicieli bogatej szlachty i magnaterii, których dochód przekraczał 5 tys zł. Największą włością duchowną był klucz iłżecki biskupów krakowskich obejmujący 30 punktów osadniczych. Najliczniejsza grupę stanowiła ludność chłopska. W połowie XVI w. było ok. 32 tys. kmieci, 6 tys. zagrodników, 2 tys. komorników, 740 rzemieślników, 3 tys. karczmarzy, 1 tys. młynarzy, 550 kuźnikow. Liczba ludności plebejskiej pracującej w folwarkach wynosiła ok. 9 tys.
Po trzecim rozbiorze powiat radomski wszedł w skład cyrkułu a następnie - od 1810 r. - departamentu radomskiego. W 1816 roku przywrócono w Królestwie Polskim województwa w tym województwo sandomierskie z siedzibą w Radomiu, które dzieliło się na 4 obwody i 10 powiatów. W latach 1817-1837 zaszły niewielkie zmiany terytorialne polegające na przyłączeniu kilku miejscowości leżących obecnie na pograniczu powiatu radomskiego i szydłowieckiego. W roku 1837 nazwę województwo zmieniono na gubernię. W 1842 r. obwody przemianowano na powiaty, a powiaty na okręgi.
Po upadku powstania styczniowego urzędy zreformowano na wzór rosyjski, obsadzając je urzędnikami carskimi. Gubernię radomską podzielono w 1867 r. na dwie: kielecką i radomską. W latach 1915 -1918 państwa centralne podzieliły ziemie Królestwa na dwie strefy: niemiecką i austriacką. Od 1 września 1915 r. Generał-Gubernatorstwo z siedzibą w Kielcach, a następnie w Lublinie obejmowało 14 powiatów, w tym powiat radomski. W 1919 r. Ziemia Radomska znalazła się w nowoutworzonym województwie kieleckim, w tym samym roku urzędy powiatowe przemianowano na starostwa. W okresie powojennym zasadniczy podział administracyjny przyniosła reforma wprowadzona w 1954 r. Na terenie powiatu utworzono gromady w miejsce gmin, taki podział terytorialny przetrwał do 1973 r. kiedy ponownie wprowadzono gminy. W dwa lata później dokonano obszarowego zmniejszenia województw, a powiaty zlikwidowano, przekazując znaczną cześć kompetencji jednostkom gminnym. Powołano wówczas 49 województw, wśród nich województwo radomskie, składające się z 63 gmin i 16 miast, zajmowało ono obszar 7.294 km2, a zamieszkiwało na nim 763 tys. mieszkańców (1994 r.).
Obecny podział administracyjny kraju, wprowadzony ustawą z dnia 5 czerwca 1998 r. reaktywował powiat radomski, włączając go do województwa mazowieckiego.

 

wstecz

Aktualności

  • 2021.03.02

    Zostań żołnierzem 6. Mazowieckiej Brygady Obrony Terytorialnej

    Wojskowa Komenda Uzupełnień w Radomiu informuje o prowadzonej rekrutacji do Wojsk Obrony Terytorialnej.
    Dla kogo WOT ? O przyjęcie w szeregi WOT może ubiegać się osoba, która: jest pełnoletnia, posiada polskie obywatelstwo, jest niekarana, posiada zdolność fizyczną i psychiczną do pełnienia czynnej służby wojskowej, nie pełni innego rodzaju służby wojskowej oraz nie posiada przydziału kryzysowego.
     
  • 2021.03.01

    Przekaż 1 % podatku dla organizacji z terenu Powiatu Radomskiego

    Każda z osób odprowadzających podatek dochodowy, może przekazać jego 1% na rzecz wybranej przez siebie organizacji pożytku publicznego (OPP). W ten sposób szybko i łatwo pomoże tym, którzy najbardziej potrzebują wsparcia.

     

  • 2021.02.22

    Coraz lepsza kondycja szpitali w Pionkach oraz Iłży

    - Chcemy, aby nasze szpitale wybierane przez lekarzy i pacjentów jako dobre miejsce do pracy oraz leczenia w nowoczesnych warunkach. To nasza wizja, która powinna spełnić się jeszcze w tej kadencji samorządowej – mówi Waldemar Trelka, starosta radomski.

  • 2021.02.17

    W Krzyżanowicach powstanie Powiatowe Centrum Opiekuńczo-Mieszkalne

    Powiat Radomski zrealizuje budowę Centrum Opiekuńczo-Mieszkalnego w Krzyżanowicach koło Iłży. Nowa placówka ma zapewniać wszechstronne wsparcie i opiekę dorosłym osobom niepełnosprawnym. Inwestycję wspomogło wysokie dofinansowanie z Funduszu Solidarnościowego Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. Na ten cel samorząd powiatowy uzyskał blisko 3 miliony złotych. Budowa ma zakończyć się w połowie 2022 roku.

  • 2021.02.16

    Projektują obwodnicę Skaryszewa. Mieszkańcy mogą zgłaszać opinie

    Spółka projektowa Arkas-Projekt, działająca w imieniu i na rzecz Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad, zaprasza mieszkańców miasta i gminy Skaryszew do zgłaszania opinii, dotyczących projektowanej obwodnicy Skaryszewa w ciągu drogi krajowej numer 9.

     

  • 2021.02.11

    Szczepienia dla nauczycieli w szpitalach w Pionkach i Iłży

    Szpitale powiatowe w Pionkach oraz Iłży będą realizowały szczepienia nauczycieli: pierwsza z placówek od 1 marca, zaś druga z nich już od 12 lutego. W sumie chęć zaszczepienia się przeciwko COVID-19 wyraziło już kilkuset nauczycieli z różnych typów szkół w Powiecie Radomskim.

     



     

  • 2021.02.08

    Zima na drogach powiatu radomskiego

    W poniedziałek rano wszystkie drogi powiatowe w Powiecie Radomskim były przejezdne, chociaż na niektórych odcinkach warunki są bardzo trudne. Sytuacja na „powiatówkach” nie różni się zbytnio od stanu dróg wojewódzkich i krajowych. Wszystko przez mróz, ciągłe opady śniegu i silny wiatr, który w wielu miejscach nawiewa tak zwane jęzory śniegu.

     

  • 2021.02.05

    Władze Powiatu Radomskiego pozyskały ponad 218 milionów złotych

    Jak poinformował Waldemar Trelka, starosta radomski, w 2020 roku do budżetu Powiatu Radomskiego pozyskano ponad 218 milionów złotych. Największą pulę stanowiły środki z Funduszu Pracy i Europejskiego Funduszu Społecznego, przekazane na wniosek starosty dla Powiatowego Urzędu Pracy na realizację zadań z Tarczy Antykryzysowej. Oprócz tego pozyskiwano fundusze na przebudowę dróg powiatowych i powiatową służbę zdrowia.

     

  • 2021.02.03

    Budowa szpitala w Pionkach bez zakłóceń

    Trwa budowa pawilonu zabiegowego Samodzielnego Publicznego Zespołu Zakładów Opieki Zdrowotnej w Pionkach. Największa od dwóch dekad inwestycja Powiatu Radomskiego jest realizowana zgodnie z harmonogramem. Cała budowa ma potrwać do połowy sierpnia 2021 roku.

     

  • 2021.02.03

    Dojeżdżasz do Radomia? Weź udział w ankiecie

    Czy zrezygnowałbyś z dojazdów samochodem, gdyby z twojej miejscowości do Radomia kursowały busy, a komunikacja w mieście byłaby dla ciebie darmowa? A może wolałbyś dojeżdżać rowerem po sieci bezpiecznych ścieżek? Odpowiedzi na takie pytania ma dostarczyć tworzony właśnie plan Zrównoważonej Mobilności Miejskiej. Mieszkańcy Powiatu Radomskiego mogą wziąć udział w anonimowej ankiecie na ten temat.

     

Kalendarium

«marzec2021»
PnWtŚrCzwPtSobNd
1234567
891011121314
15161718192021
22232425262728
293031

Najbliższe wydarzenia

Brak wydarzeń w wybranym okresie

Kontakt

Uwaga! Od dnia 1 stycznia 2017 r. przy dokonywaniu zakupu/sprzedaży towarów i usług, wystawianiu bądź otrzymywaniu faktur obowiązują dane:

Nabywca: Powiat Radomski

ul. Tadeusza Mazowieckiego 7, 26-600 Radom

NIP: 948-26-04-208
REGON: 670223110

Odbiorca: Starostwo Powiatowe w Radomiu

ul. Tadeusza Mazowieckiego 7, 26-600 Radom


Numery telefonów centrali:

  • tel. +48 48 365 58 01
  • fax +48 48 365 58 07

Bezpośrednie numery telefonów


Godziny urzędowania:

  • poniedziałek 8:00 - 16:00; Wydział Komunikacji przyjmuje petentów w godzinach 8:00 - 15:30,
  • wtorek - czwartek 7:30 - 15:30; Wydział Komunikacji przyjmuje petentów w godzinach 7:30 - 15:00,
  • piątek 7:00 - 15:00; Wydział Komunikacji przyjmuje petentów w godzinach 7:00 - 14:30.

Skrzynki pocztowe:


Elektroniczna skrzynka podawcza ePUAP: /spradom/skrytka


Konta bankowe

  • rachunek dochodów Skarbu Państwa (opłaty melioracyjne, użytkowanie wieczyste gruntów Skarbu Państwa, opłaty z tytułu przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności, karty parkingowe, legitymacje osoby niepełnosprawnej i ich duplikaty):
    38 1600 1462 1839 9265 3000 0005
  • rachunek dochodów własnych (opłaty komunikacyjne i geodezyjne, karty wędkarskie, płatności za faktury):
    98 1600 1462 1821 4410 6000 0002
  • rachunek sum depozytowych (wadia, zabezpieczenie należytego wykonania umowy, dzierżawa obwodów łowieckich):
    71 1600 1462 1821 4410 6000 0003
  • opłata skarbowa za czynności urzędowe:
    52 1240 3259 1111 0010 1340 6544
  • rachunek dochodów własnych (kary pieniężne wynikające z ustawy Prawo o Ruchu Drogowym):
    92 1600 1462 1821 4410 6000 0013
  • rachunek sum depozytowych (zezwolenia na zbieranie odpadów):
    76 1600 1462 1821 4410 6000 0010

Rozmiar czcionki

Wersja o wysokim poziomie kontrastu

Przełącz się na widok strony o wysokim kontraście.
Powrót do domyślnej wersji strony zawsze po wybraniu linku "Graficzna wersja strony" znajdującego się w górnej części witryny.