Dwory i Pałace

Breadcrumbs

Treść strony

DWORY I PAŁACE W POWIECIE RADOMSKIM

 

    Polski dwór, wraz z całym założeniem, szczególnie parkiem, stanowił charakterystyczny element  krajobrazu wiejskiego. Z czasem stał się  jednym z najsilniejszych synonimów „swojskości” i „rodzimości”. Siedziby tego rodzaju stanowiły ośrodki  gospodarki i kultury, były  też ostoją patriotyzmu.

    W regionie  radomskim prym wiódł, szczególnie w zakresie kultury i sztuki, dwór  w  Orońsku. ( Obecnie Centrum Rzeźby Polskiej). Działo się tak za sprawą  jego gospodarzy: Amelii z Christianich Pruszakowej, śpiewaczki, i artysty malarza Józefa Brandta. Salonem życia towarzysko-kulturalnego był także pałac Grobickich, Pruszaków i Gombrowiczów we Wsoli. Przed kilku laty nabył go od Starosty Radomskiego Urząd Marszałkowski, dla Muzeum Literatury im. Adama Mickiewicza w Warszawie, z przeznaczeniem na Muzeum Witolda Gombrowicza. Z  dworami w Malczowie, Prędocinku i Wielgiem związany był inny wielki artysta  Jacek Malczewski. Zaskakują też związki  z ziemią radomską Henryka Sienkiewicza. Jego matka bowiem - Stefania Cieciszowska - mieszkała w niezachowanym dworze w Cerekwi, zaś ojciec Józef Sienkiewicz  w pobliskich Grotkach. Nie brakowało także postaci bohaterskich jak rejent Michał Przychodzki, z Rudy Wielkiej,sybirak, czy Teresa  Grodzińska z  Jaszowic,  zamordowana przez bolszewików. Z kolei w dworze Lisickich w Chruślicach mieszkał gen. bryg. Walenty Kwaśniewski, żołnierz Legionów Dąbrowskiego, zaś  w dworze w Suskowoli stacjonował Józef Piłsudski.

   Zasadniczy walor tutejszej architektury dworskiej, głównie XIX wiecznej, w większości skromnej i  anonimowej, polega  na tym, iż wyraża ona zasadnicze kierunki i style architektury polskiej. Wśród jej twórców są tak uznani architekci jak: Franciszek M. Lanci - domniemany autor  dworu Dzianottów i  hr.  Lubienieckich  w  Zameczku, August Furuhjelm, pochodzenia fińskiego, projektant  pałacu we Wsoli, oraz  Kazimierz Prokulski, który przebudował dwór Grodzińskich w Oblesie. 

     Typ „polskiego dworu szlacheckiego”- klasycystycznego, parterowego, z gankiem, lub portykiem kolumnowym, wykształcił się w k. XVIII w. i występował głównie w 1 poł. XIX w. Jego cechy odnajdujemy m.in. w dworach: w Zameczku, Jeżowej Woli – Gawrońskich i Milejowicach - Strzemboszów. W drugiej połowie XIX w. wiele  obiektów przybrało formy eklektyczne, historyzujące, czerpiące z europejskich wzorców, np. w Strzałkowie – Jabłońskich i Descourów. Jego  forma nawiązuje do włoskiej  willi  Poggio – Reale, koło Neapolu. Na przełomie XIX i XX w. dwór  jeszcze mocniej upodobnił się do willi, a w pocz. XX w. i po 1918 r. zaczęto lansować tzw. styl dworkowy, np. w Krychnowicach – rodziny Ekiertów.

   Dramatyzm dziejowy spowodował, iż spośród, jak się szacuje,  ponad trzystu dworów i pałaców usytuowanych  na obszarze dawnego województwa radomskiego przed II wojną światową, zachowało się jedynie około stu, w większości zdewastowanych, a niekiedy zrujnowanych. W powiecie radomskim usytuowane są jedynie dwa, bardzo skromne, pałace, szesnaście dworów oraz  pozostałości, w postaci parków i budynków folwarcznych, w trzydziestu miejscowościach. Pałac w Bartodziejach, własność m.in. Deskurów i Janowskich, wzniesiony został w 2 poł. XIX w. w stylu klasycystycznym i rozbudowany, zgodnie z modą na willę włoską, obecnie zrujnowany. Drugi pałac – dwór usytuowany we Wsoli  powstał w 1914 r., w konwencji  klasycyzującej, z elementami secesyjnymi. Dwory znajdują się także w miejscowościach: Dąbrówka Nagórna, Klwaty, Krzyżanowice, Maków, Milejowice, Prędocin, Piastów, Starosiedlice i Wrzeszczów. Ponadto w miejscowościach będących niegdyś podradomskimi wsiami: w Jeżowej Woli - Gawrońskich, w Krychnowicach, w Wośnikach -  Gomolińskich i Pruszaków. W Starosiedlicach zaś, które stanowiły własność Miklaszewskich, Storzów i Kamińskich, usytuowany jest dwór neorenesansowy, z portykiem i  oryginalnymi galeriami. W Klwatach dwór, z portykiem kolumnowym, współcześnie przebudowany, wzniósł w 1898 r. zapewne  Leon Plenkiewicz. Z kolei w  Makowie  Piotr Chojeński zbudował w poł. XIX w., dwór późnoklasycystyczny, a jego neorenesansowej rozbudowy dokonał Józef Gorzkowski. Nie mniej interesujący jest także dwór z 1801 r. Rocha Romera, starosty radomskiego, i Dobieckich, w Krzyżanowicach. Nieco odbiega on od swego dawnego wyglądu, kiedy to posiadał kolumnowy portyk. (Obecnie w gestii samorządu powiatowego). Z kolei w Milejowicach, niegdyś  w rękach m.in. Strzemboszów i Parniewskich, zachował się skromny dwór, z kolumnowym gankiem, wzniesiony zapewne przez Strzemboszów. Majątek Oblas  zaś należał do: hr. Krasińskich,  Helbichów  i  Michała Grodzińskiego, prezesa Banku Ziemiańskiego w Radomiu. Tamtejszy dwór wzniesiony po 1915 r., w klasycyzującym nurcie stylu polskiego, został przebudowany w latach 30-tych XX w. (Obecnie nieużytkowany). Unikatowy, późnobarokowy zespół dworsko- parkowy, zachował się  w Piastowie – niegdyś własność hr. Sołtyków i  Grobickich. Obecnie, zamieszkany przez kilka rodzin, zarządzany jest  przez Agencję Rolną Skarbu Państwa. Kolejny obiekt usytuowany jest w  Prędocinie, niegdyś m.in. rodziny Herniczków. Ten modrzewiowy, wzniesiony około  1870 r. dwór stanowi „znakomity przykład oryginalnej, niepowtarzalnej architektury drewnianej w regionie radomskim”. (Obecnie w gestii Agencji Nieruchomości Rolnych). Kolejny ciekawy, murowany, obiekt, zapewne z 4 ćw. XIX w.,  usytuowany jest we Wrzeszczowie. Niegdyś należał  on m.in. Wąsowiczów, Dobieckich, i, aż do dziś, Górskich.  Natomiast w dawnym majątku Suskowola, nadanym przez cara gen. mjr. A. Obruczewowi, znajduje się zrujnowany dwór  Fedkowskich, otoczony parkiem. Podobna sytuacja ma miejsce   w Walinach -  niegdyś Łuniewskich i Lipińskich.  Pozostałości dworskie, na które składają się głównie parki i budynki gospodarcze, odnaleźć  można w miejscowościach: Bierwce Szlacheckie, Chomentów, Dąbrówka Podłężna, Gębarzów, Jaszowice, Jedlanka, Jedlnia, Kowala, Kosów, Mazowszany, Młodocin Większy, Pakosław, Ruda Wielka, Zakrzew i Taczów. W tej ostatniej powstaje unikatowy Park Historyczny – Rycerze Bogurodzicy i Muzeum Etosu Rycerskiego. Dodajmy, iż dwory w Bierwcach - Przychodzkich i w Kosowie - Niecieckich zostały rozebrane niedawno, co szczególnie  trudno zrozumieć.

    Nie sposób nie wspomnieć także o interesujących dworskich wnętrzach, pierwotnie wyposażonych w dzieła sztuki i rzemiosła, i księgozbiory. Tych z oryginalnym wyposażeniem już nie znajdziemy. Ich namiastką są zaaranżowane wnętrza dworów z Pieczysk - w Muzeum Wsi Radomskiej i w Orońsku.   

    Zaprezentowane zagadnienie  zostało przybliżone na Sympozjum poświęconym dziedzictwu kulturowemu powiatu radomskiego, zorganizowanym w 2013 r. w dawnym dworze Czarnowskich (obecnie szkole) w Makowie. Niniejszy tekst  zaś stanowi fragment  obszernej pracy, przygotowanej w Starostwie Powiatowym w Radomiu pod kątem publikacji, pt.” Dwory i pałace południowej części województwa radomskiego. Dzieje – architektura - parki”, w ramach Powiatowego Programu Opieki nad Zabytkami na lata 2012-2015.

Wiesław Marek Kowalik , historyk sztuki

                                                                                               

 

drukuj ()

  • Bartodzieje-pałac od frontu
  • Bartodzieje-pałac - wieża
  • Jeżowa Wola- dwór
  • Klwaty- dwór
  • Krzyżanowice-dwór od strony parku
  • Maków- dwór
  • Milejowice- dwór od frontu
  • Oblas- dwór
  • Piastów-dwór
  • Prędocin-dwór
  • Starosiedlice-dwór.
  • Strzałków-dwór
  • Suskowola- ruina dworu
  • Wrzeszczów- dwór- widok od frontu
  • Wsola - pałac
  • Zameczek- dwór

Aktualności

  • 2017.08.16

    Kolorowy i słoneczny XXIII Iłżecki Jarmark Sztuki Ludowej za nami

    Kolorowe stoiska, wesoła muzyka, tańce a do tego piękna pogoda. W niedzielę w Iłży odbył się już 23 Iłżecki Jarmark Sztuki Ludowej.
  • 2017.08.16

    „Inspiracja płynie z tradycji”.

    Już po raz trzeci zapraszamy do udziału w konkursie rodzinnym „Inspiracja płynie z tradycji”. W tym roku organizatorami konkursu są: Centrum Aktywności Lokalnej w Pionkach, Starostwo Powiatowe w Radomiu, Muzeum Wsi Radomskiej w Radomiu.
  • 2017.08.16

    NASZA S.A. – OSTRZEŻENIE KONSUMENCKIE !!!

    UOKiK ostrzega: Nasza S.A., firma telekomunikacyjna, dzwoni i podszywa się pod twojego operatora. Uważaj: podpisując dokumenty, zmienisz usługodawcę. Zanim to zrobisz, zadzwoń do swojego operatora i zapytaj, czy rzeczywiście ma dla ciebie nową ofertę.

  • 2017.08.14

    Powiatowy Inspektorat Nadzoru Budowlanego w Radomiu ma nowego szefa

    Od 16.08. b.r. funkcję powiatowego inspektora nadzoru budowlanego w Radomiu będzie pełnił Jarosław Domański, który wygrał konkurs na to stanowisko. Zastąpi  Andrzeja Skórnickiego, który odszedł na emeryturę.

     

  • 2017.08.07

    Czas festynów, koncertów, plenerów...

    Wakacje to czas odpoczynku, relaksu i dobrej zabawy, którym sprzyjają słoneczne dni i ciepłe wieczory. Tym bardziej, że mieszkańcy powiatu radomskiego nie mogą narzekać na nudę i brak ciekawych wydarzeń kulturalno-rozrywkowych.
  • 2017.07.05

    Uwaga!

    29 czerwca br. rozpoczęły się prace nad przygotowaniem projektu Rocznego programu współpracy Województwa Mazowieckiego z organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami wymienionymi w art. 3 ust. 3 ustawy o działalności pożytku publicznego i wolontariacie na rok 2018. Wymienione wyżej podmioty mogą do nich przystąpić wypełniając formularz konsultacyjny pobrany ze strony www.mazovia.pl

  • 2017.07.04

    W Domaniowie "wiosenne" powitanie lata.

    Ulewnym deszczem przywitała organizatorów pogoda w Wólce Domaniowskiej. Deszcz około południa zaczął zanikać, a nad Domaniowem pojawiło się piękne słońce, a nad zalew z godziny na godzinę przybywało coraz więcej plażowiczów.

  • 2017.06.23

    Drodzy uczniowie!

    Świadectwa, które dziś otrzymaliście, to nie tylko arkusz papieru na którym wypisano stopnie, to przede wszystkim ocena Waszej pracy i postawy, jaką prezentowaliście w ciągu całego roku. Jedni z Was są dumni i szczęśliwi z wyników, jakie osiągnęli, inni już wiedzą, że w przyszłości będzie się trzeba bardziej postarać i więcej popracować. W dniu zakończenia roku szkolnego nie musicie jednak o tym myśleć. Zasłużyliście na wypoczynek i pełny relaks. Życzę Wam, aby każdy dzień wakacji był ciekawy, atrakcyjny, a zwłaszcza bezpieczny.

    Życzenia przekazuję również Rodzicom uczniów. Niech osiągane przez Wasze dzieci wyniki w nauce oraz efekty procesu dydaktyczno – wychowawczego będą powodem do dumy i zadowolenia.

    Szczególne podziękowania za trudną i odpowiedzialną pracę oraz za wzorowe wypełnianie ważnej roli w procesie wychowania młodzieży kieruję także do grona pedagogicznego.

                                                                                                                                                                            Starosta Radomski

                                                                                                                                                                           Mirosław Ślifirczyk

  • 2017.06.16

    Na rowerach do Domaniowa

    Gwieździsty Zlot Rowerowy już na stałe wpisał się w kalendarz wydarzeń sportowo- rekreacyjnych Powiatu Radomskiego.

  • 2017.06.16

    Rozstrzygnięto VIII edycję konkursu „Historia Multimedialnie”.

    W Międzypowiatowym Ośrodku Doskonalenia Nauczycieli w Radomiu z siedzibą w Iłży odbyło się uroczyste zakończenie VIII edycji konkursu historycznego „Historia multimedialnie”.

Kalendarium

«sierpień2017»
PnWtŚrCzwPtSobNd
123456
78910111213
14151617181920
21222324252627
28293031

Najbliższe wydarzenia

Kontakt

Uwaga!

Od dnia 1 stycznia 2017 r. przy dokonywaniu zakupu/sprzedaży towarów i usług, wystawianiu bądź otrzymywaniu faktur obowiązują nowe dane:

 


Nabywca: Powiat Radomski

ul. Władysława Domagalskiego 7, 26-600 Radom

NIP: 948-26-04-208
REGON: 670223110

Odbiorca: Starostwo Powiatowe w Radomiu

ul. Władysława Domagalskiego 7, 26-600 Radom

Numery telefonów centrali:

tel. (48) 365 58 01
fax (48) 365 58 07

Godziny urzędowania:
pn: 7.30 - 16.00
wt - cz: 7.30 - 15.30
pt: 7.30 - 15.00

skrzynki pocztowe:
promocja@radompowiat.pl
powiat@radompowiat.pl


 Elektroniczna skrzynka podawcza ePUAP: /spradom/skrytka


Konta bankowe 

opłata za użytkowanie wieczyste Skarbu Państwa

52 1050 1793 1000 0090 3054 1636

 

dochody własne powiatu (opłata komunikacyjna, geodezyjna, karta wędkarska)

44 1050 1793 1000 0090 3054 1586

 

opłata skarbowa za czynności urzędowe

52 1240 3259 1111 0010 1340 6544

 

 


Rozmiar czcionki

Wersja o wysokim poziomie kontrastu

Przełącz się na widok strony o wysokim kontraście.
Powrót do domyślnej wersji strony zawsze po wybraniu linku "Graficzna wersja strony" znajdującego się w górnej części witryny.