Dwory i Pałace

Breadcrumbs

Treść strony

DWORY I PAŁACE W POWIECIE RADOMSKIM

 

    Polski dwór, wraz z całym założeniem, szczególnie parkiem, stanowił charakterystyczny element  krajobrazu wiejskiego. Z czasem stał się  jednym z najsilniejszych synonimów „swojskości” i „rodzimości”. Siedziby tego rodzaju stanowiły ośrodki  gospodarki i kultury, były  też ostoją patriotyzmu.

    W regionie  radomskim prym wiódł, szczególnie w zakresie kultury i sztuki, dwór  w  Orońsku. ( Obecnie Centrum Rzeźby Polskiej). Działo się tak za sprawą  jego gospodarzy: Amelii z Christianich Pruszakowej, śpiewaczki, i artysty malarza Józefa Brandta. Salonem życia towarzysko-kulturalnego był także pałac Grobickich, Pruszaków i Gombrowiczów we Wsoli. Przed kilku laty nabył go od Starosty Radomskiego Urząd Marszałkowski, dla Muzeum Literatury im. Adama Mickiewicza w Warszawie, z przeznaczeniem na Muzeum Witolda Gombrowicza. Z  dworami w Malczowie, Prędocinku i Wielgiem związany był inny wielki artysta  Jacek Malczewski. Zaskakują też związki  z ziemią radomską Henryka Sienkiewicza. Jego matka bowiem - Stefania Cieciszowska - mieszkała w niezachowanym dworze w Cerekwi, zaś ojciec Józef Sienkiewicz  w pobliskich Grotkach. Nie brakowało także postaci bohaterskich jak rejent Michał Przychodzki, z Rudy Wielkiej,sybirak, czy Teresa  Grodzińska z  Jaszowic,  zamordowana przez bolszewików. Z kolei w dworze Lisickich w Chruślicach mieszkał gen. bryg. Walenty Kwaśniewski, żołnierz Legionów Dąbrowskiego, zaś  w dworze w Suskowoli stacjonował Józef Piłsudski.

   Zasadniczy walor tutejszej architektury dworskiej, głównie XIX wiecznej, w większości skromnej i  anonimowej, polega  na tym, iż wyraża ona zasadnicze kierunki i style architektury polskiej. Wśród jej twórców są tak uznani architekci jak: Franciszek M. Lanci - domniemany autor  dworu Dzianottów i  hr.  Lubienieckich  w  Zameczku, August Furuhjelm, pochodzenia fińskiego, projektant  pałacu we Wsoli, oraz  Kazimierz Prokulski, który przebudował dwór Grodzińskich w Oblesie. 

     Typ „polskiego dworu szlacheckiego”- klasycystycznego, parterowego, z gankiem, lub portykiem kolumnowym, wykształcił się w k. XVIII w. i występował głównie w 1 poł. XIX w. Jego cechy odnajdujemy m.in. w dworach: w Zameczku, Jeżowej Woli – Gawrońskich i Milejowicach - Strzemboszów. W drugiej połowie XIX w. wiele  obiektów przybrało formy eklektyczne, historyzujące, czerpiące z europejskich wzorców, np. w Strzałkowie – Jabłońskich i Descourów. Jego  forma nawiązuje do włoskiej  willi  Poggio – Reale, koło Neapolu. Na przełomie XIX i XX w. dwór  jeszcze mocniej upodobnił się do willi, a w pocz. XX w. i po 1918 r. zaczęto lansować tzw. styl dworkowy, np. w Krychnowicach – rodziny Ekiertów.

   Dramatyzm dziejowy spowodował, iż spośród, jak się szacuje,  ponad trzystu dworów i pałaców usytuowanych  na obszarze dawnego województwa radomskiego przed II wojną światową, zachowało się jedynie około stu, w większości zdewastowanych, a niekiedy zrujnowanych. W powiecie radomskim usytuowane są jedynie dwa, bardzo skromne, pałace, szesnaście dworów oraz  pozostałości, w postaci parków i budynków folwarcznych, w trzydziestu miejscowościach. Pałac w Bartodziejach, własność m.in. Deskurów i Janowskich, wzniesiony został w 2 poł. XIX w. w stylu klasycystycznym i rozbudowany, zgodnie z modą na willę włoską, obecnie zrujnowany. Drugi pałac – dwór usytuowany we Wsoli  powstał w 1914 r., w konwencji  klasycyzującej, z elementami secesyjnymi. Dwory znajdują się także w miejscowościach: Dąbrówka Nagórna, Klwaty, Krzyżanowice, Maków, Milejowice, Prędocin, Piastów, Starosiedlice i Wrzeszczów. Ponadto w miejscowościach będących niegdyś podradomskimi wsiami: w Jeżowej Woli - Gawrońskich, w Krychnowicach, w Wośnikach -  Gomolińskich i Pruszaków. W Starosiedlicach zaś, które stanowiły własność Miklaszewskich, Storzów i Kamińskich, usytuowany jest dwór neorenesansowy, z portykiem i  oryginalnymi galeriami. W Klwatach dwór, z portykiem kolumnowym, współcześnie przebudowany, wzniósł w 1898 r. zapewne  Leon Plenkiewicz. Z kolei w  Makowie  Piotr Chojeński zbudował w poł. XIX w., dwór późnoklasycystyczny, a jego neorenesansowej rozbudowy dokonał Józef Gorzkowski. Nie mniej interesujący jest także dwór z 1801 r. Rocha Romera, starosty radomskiego, i Dobieckich, w Krzyżanowicach. Nieco odbiega on od swego dawnego wyglądu, kiedy to posiadał kolumnowy portyk. (Obecnie w gestii samorządu powiatowego). Z kolei w Milejowicach, niegdyś  w rękach m.in. Strzemboszów i Parniewskich, zachował się skromny dwór, z kolumnowym gankiem, wzniesiony zapewne przez Strzemboszów. Majątek Oblas  zaś należał do: hr. Krasińskich,  Helbichów  i  Michała Grodzińskiego, prezesa Banku Ziemiańskiego w Radomiu. Tamtejszy dwór wzniesiony po 1915 r., w klasycyzującym nurcie stylu polskiego, został przebudowany w latach 30-tych XX w. (Obecnie nieużytkowany). Unikatowy, późnobarokowy zespół dworsko- parkowy, zachował się  w Piastowie – niegdyś własność hr. Sołtyków i  Grobickich. Obecnie, zamieszkany przez kilka rodzin, zarządzany jest  przez Agencję Rolną Skarbu Państwa. Kolejny obiekt usytuowany jest w  Prędocinie, niegdyś m.in. rodziny Herniczków. Ten modrzewiowy, wzniesiony około  1870 r. dwór stanowi „znakomity przykład oryginalnej, niepowtarzalnej architektury drewnianej w regionie radomskim”. (Obecnie w gestii Agencji Nieruchomości Rolnych). Kolejny ciekawy, murowany, obiekt, zapewne z 4 ćw. XIX w.,  usytuowany jest we Wrzeszczowie. Niegdyś należał  on m.in. Wąsowiczów, Dobieckich, i, aż do dziś, Górskich.  Natomiast w dawnym majątku Suskowola, nadanym przez cara gen. mjr. A. Obruczewowi, znajduje się zrujnowany dwór  Fedkowskich, otoczony parkiem. Podobna sytuacja ma miejsce   w Walinach -  niegdyś Łuniewskich i Lipińskich.  Pozostałości dworskie, na które składają się głównie parki i budynki gospodarcze, odnaleźć  można w miejscowościach: Bierwce Szlacheckie, Chomentów, Dąbrówka Podłężna, Gębarzów, Jaszowice, Jedlanka, Jedlnia, Kowala, Kosów, Mazowszany, Młodocin Większy, Pakosław, Ruda Wielka, Zakrzew i Taczów. W tej ostatniej powstaje unikatowy Park Historyczny – Rycerze Bogurodzicy i Muzeum Etosu Rycerskiego. Dodajmy, iż dwory w Bierwcach - Przychodzkich i w Kosowie - Niecieckich zostały rozebrane niedawno, co szczególnie  trudno zrozumieć.

    Nie sposób nie wspomnieć także o interesujących dworskich wnętrzach, pierwotnie wyposażonych w dzieła sztuki i rzemiosła, i księgozbiory. Tych z oryginalnym wyposażeniem już nie znajdziemy. Ich namiastką są zaaranżowane wnętrza dworów z Pieczysk - w Muzeum Wsi Radomskiej i w Orońsku.   

    Zaprezentowane zagadnienie  zostało przybliżone na Sympozjum poświęconym dziedzictwu kulturowemu powiatu radomskiego, zorganizowanym w 2013 r. w dawnym dworze Czarnowskich (obecnie szkole) w Makowie. Niniejszy tekst  zaś stanowi fragment  obszernej pracy, przygotowanej w Starostwie Powiatowym w Radomiu pod kątem publikacji, pt.” Dwory i pałace południowej części województwa radomskiego. Dzieje – architektura - parki”, w ramach Powiatowego Programu Opieki nad Zabytkami na lata 2012-2015.

Wiesław Marek Kowalik , historyk sztuki

                                                                                               

 

drukuj ()

  • Bartodzieje-pałac od frontu
  • Bartodzieje-pałac - wieża
  • Jeżowa Wola- dwór
  • Klwaty- dwór
  • Krzyżanowice-dwór od strony parku
  • Maków- dwór
  • Milejowice- dwór od frontu
  • Oblas- dwór
  • Piastów-dwór
  • Prędocin-dwór
  • Starosiedlice-dwór.
  • Strzałków-dwór
  • Suskowola- ruina dworu
  • Wrzeszczów- dwór- widok od frontu
  • Wsola - pałac
  • Zameczek- dwór

Aktualności

  • 2017.03.21

    Przygotowani na zagrożenia /21.03.2017 r./

    Ćwiczenia powiatowo-obronne powiatu radomskiego, ostrzeganie ludności przed zagrożeniami, walka z przestępczością gospodarczą czy stopnie alarmowe to główne tematy szkolenia z zakresu obrony cywilnej i zarządzania kryzysowego przedstawicieli urzędów miast i gmin.
  • 2017.03.16

    Sukcesy judoków z Kowali /16.03.2017 r./

    Zawodnicy Uczniowskiego Ludowego Klubu Sportowego Judo Kowala pojechali do Gmunden w Austrii na podbój europejskich mat. Wystartowali w zaliczanym do rankingu do European Judo Union turnieju Austrian Cup 2017.
  • 2017.03.10

    Perła Powiatu na szóstkę /10.03.2017r./

    W miniony piątek już po raz szósty statuetkami „Perły Powiatu” zostali uhonorowani najlepsi przedsiębiorcy oraz rolnicy z terenu powiatu radomskiego.

    Podczas uroczystej Gali w Zespole Szkół Muzycznych im. Oskara Kolberga w Radomiu rozstrzygnięto Konkurs Gospodarczy Starosty Radomskiego  „Perła Powiatu”.

  • 2017.03.03

    Kat wykonał wyrok /28-02-2017 r./

    W Jedlińsku ścięto Śmierć. Wcześniej jednak, jak co roku, uformował się pochód przebierańców. Na jego czele szedł Rak, symbol Jedlińska. Zaraz za nim strażacka orkiestra dęta i historyczne postacie: Kat, Wójt Pardoła, który w samo południe przejął klucze do miasta z rąk wójta Wojciecha Walczaka, Burmistrz, Mieszczanie, Policjant, Młoda Para, dalej Diabły, Niedźwiedź, Cyganka, Kominiarz.

  • 2017.03.02

    Stypendia starosty wręczone /2.03.2017r./

    38 najzdolniejszych uczniów szkół ponadgimnazjalnych otrzymało stypendia starosty radomskiego.

    Wyróżnienia przyznawane są raz w semestrze uczniom szkół podległych powiatowi za najlepsze osiągnięcia w nauce i bardzo dobre wyniki sportowe.

  • 2017.02.23

    Uwaga konkursy!!! /23.02.2017 r./

    Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego ogłosiła dwa konkursy.

    Pierwszy to XV edycja Ogólnopolskiego Konkursu Bezpieczne Gospodarstwo Rolne organizowanego w celu promocji zasad ochrony zdrowia i życia w gospodarstwach rolnych.Konkurs przebiegać będzie w trzech etapach: regionalnym, wojewódzkim i centralnym.

     

  • 2017.02.13

    Sukcesy uczniów Zielonego /13.02.2017r./

    W marcu 2017 r. uczniowie z klas o kierunku technik informatyk z Zespołu Szkół im. J. Śniadeckiego w Pionkach wezmą udział w zagranicznym stażu zawodowym w Grecji w ramach projektu „Staże zagraniczne dla uczniów i absolwentów szkół zawodowych oraz mobilność kadry kształcenia zawodowego” realizowanego w ramach programu Erasmus.

  • 2017.02.09

    Wojsko wzywa /09.02.2017 r./

    Rozpoczęła się kolejna, coroczna kwalifikacja wojskowa w powiecie radomskim. Podlegają jej mężczyźni  urodzeni  w 1998 r. oraz w latach 1993-1997, nieposiadający  kategorii zdolności do czynnej służby wojskowej, a także  urodzeni w latach 1996-1997, uznani przez powiatowe komisje lekarskie za czasowo niezdolnych do czynnej służby wojskowej.

  • 2017.02.06

    Zarząd Powiatu Radomskiego zajął stanowisko w sprawie restrukturyzacji szpitali w Iłży i Pionkach. Oto jego treść:

    Radom, 6 lutego 2017 r.

    Stanowisko Zarządu Powiatu Radomskiego w sprawie restrukturyzacji szpitali

    Zarząd Powiatu Radomskiego analizując program restrukturyzacyjny, opracowany przez Med-Consulting Andrzej Krupa, dotyczący Samodzielnego Publicznego Zespołu Zakładów Opieki Zdrowotnej w Pionkach i Samodzielnego Publicznego Zespołu Zakładów Opieki Zdrowotnej – Szpital w Iłży, uznał za zasadną propozycję, zawartą w w/w programie, połączenia obydwu podmiotów leczniczych w jeden z utrzymaniem świadczeń w dwóch lokalizacjach. Uzasadniają to względy ekonomiczne i organizacyjne. Połączenie obydwu szpitali pozwoli na optymalne wykorzystanie środków i zasobów w ramach tworzonej przez Ministerstwo Zdrowia sieci szpitali. Zwiększony potencjał, powstałego z połączenia nowego spzoz, wpłynie na podniesienie jakości usług medycznych, dostosowanie zakresu świadczeń opieki zdrowotnej do potrzeb społecznych, wzmocni bezpieczeństwo pacjentów, pozwoli na elastyczne zarządzanie kadrą. Kierownik powstałego w wyniku połączenia spzoz zostanie wyłoniony w konkursie przeprowadzonym na podstawie obowiązujących przepisów. Pracownicy obydwu szpitali z chwilą połączenia stają się, na mocy art. 231 Kodeksu pracy, pracownikami nowego spzoz.

  • 2017.01.27

    VIII Gala Mistrzów Sportu Powiatu Radomskiego /27.01.2017 r./

    Sala koncertowa Zespołu Szkół Muzycznych w Radomiu wypełniła się po brzegi młodymi sportowcami i ich rodzicami, działaczami, władzami samorządowymi oraz nimi – gwiazdami sportu, wśród których największą i to nie tylko z uwagi na posturę był dwukrotny złoty medalista Igrzysk Olimpijskich Tomasz Majewski.

Kalendarium

Kontakt

Uwaga!

Od dnia 1 stycznia 2017 r. przy dokonywaniu zakupu/sprzedaży towarów i usług, wystawianiu bądź otrzymywaniu faktur obowiązują nowe dane:

 


Nabywca: Powiat Radomski

ul. Władysława Domagalskiego 7, 26-600 Radom

NIP: 948-26-04-208
REGON: 670223110

Odbiorca: Starostwo Powiatowe w Radomiu

ul. Władysława Domagalskiego 7, 26-600 Radom

Numery telefonów centrali:

tel. (48) 365 58 01
fax (48) 365 58 07

Godziny urzędowania:
pn: 7.30 - 16.00
wt - cz: 7.30 - 15.30
pt: 7.30 - 15.00

skrzynki pocztowe:
promocja@radompowiat.pl
powiat@radompowiat.pl


 Elektroniczna skrzynka podawcza ePUAP: /spradom/skrytka


Konta bankowe 

opłata za użytkowanie wieczyste Skarbu Państwa

52 1050 1793 1000 0090 3054 1636

 

dochody własne powiatu (opłata komunikacyjna, geodezyjna, karta wędkarska)

44 1050 1793 1000 0090 3054 1586

 

opłata skarbowa za czynności urzędowe

52 1240 3259 1111 0010 1340 6544

 

 


Rozmiar czcionki

Wersja o wysokim poziomie kontrastu

Przełącz się na widok strony o wysokim kontraście.
Powrót do domyślnej wersji strony zawsze po wybraniu linku "Graficzna wersja strony" znajdującego się w górnej części witryny.