Dwory i Pałace

Breadcrumbs

Treść strony

DWORY I PAŁACE W POWIECIE RADOMSKIM

 

    Polski dwór, wraz z całym założeniem, szczególnie parkiem, stanowił charakterystyczny element  krajobrazu wiejskiego. Z czasem stał się  jednym z najsilniejszych synonimów „swojskości” i „rodzimości”. Siedziby tego rodzaju stanowiły ośrodki  gospodarki i kultury, były  też ostoją patriotyzmu.

    W regionie  radomskim prym wiódł, szczególnie w zakresie kultury i sztuki, dwór  w  Orońsku. ( Obecnie Centrum Rzeźby Polskiej). Działo się tak za sprawą  jego gospodarzy: Amelii z Christianich Pruszakowej, śpiewaczki, i artysty malarza Józefa Brandta. Salonem życia towarzysko-kulturalnego był także pałac Grobickich, Pruszaków i Gombrowiczów we Wsoli. Przed kilku laty nabył go od Starosty Radomskiego Urząd Marszałkowski, dla Muzeum Literatury im. Adama Mickiewicza w Warszawie, z przeznaczeniem na Muzeum Witolda Gombrowicza. Z  dworami w Malczowie, Prędocinku i Wielgiem związany był inny wielki artysta  Jacek Malczewski. Zaskakują też związki  z ziemią radomską Henryka Sienkiewicza. Jego matka bowiem - Stefania Cieciszowska - mieszkała w niezachowanym dworze w Cerekwi, zaś ojciec Józef Sienkiewicz  w pobliskich Grotkach. Nie brakowało także postaci bohaterskich jak rejent Michał Przychodzki, z Rudy Wielkiej,sybirak, czy Teresa  Grodzińska z  Jaszowic,  zamordowana przez bolszewików. Z kolei w dworze Lisickich w Chruślicach mieszkał gen. bryg. Walenty Kwaśniewski, żołnierz Legionów Dąbrowskiego, zaś  w dworze w Suskowoli stacjonował Józef Piłsudski.

   Zasadniczy walor tutejszej architektury dworskiej, głównie XIX wiecznej, w większości skromnej i  anonimowej, polega  na tym, iż wyraża ona zasadnicze kierunki i style architektury polskiej. Wśród jej twórców są tak uznani architekci jak: Franciszek M. Lanci - domniemany autor  dworu Dzianottów i  hr.  Lubienieckich  w  Zameczku, August Furuhjelm, pochodzenia fińskiego, projektant  pałacu we Wsoli, oraz  Kazimierz Prokulski, który przebudował dwór Grodzińskich w Oblesie. 

     Typ „polskiego dworu szlacheckiego”- klasycystycznego, parterowego, z gankiem, lub portykiem kolumnowym, wykształcił się w k. XVIII w. i występował głównie w 1 poł. XIX w. Jego cechy odnajdujemy m.in. w dworach: w Zameczku, Jeżowej Woli – Gawrońskich i Milejowicach - Strzemboszów. W drugiej połowie XIX w. wiele  obiektów przybrało formy eklektyczne, historyzujące, czerpiące z europejskich wzorców, np. w Strzałkowie – Jabłońskich i Descourów. Jego  forma nawiązuje do włoskiej  willi  Poggio – Reale, koło Neapolu. Na przełomie XIX i XX w. dwór  jeszcze mocniej upodobnił się do willi, a w pocz. XX w. i po 1918 r. zaczęto lansować tzw. styl dworkowy, np. w Krychnowicach – rodziny Ekiertów.

   Dramatyzm dziejowy spowodował, iż spośród, jak się szacuje,  ponad trzystu dworów i pałaców usytuowanych  na obszarze dawnego województwa radomskiego przed II wojną światową, zachowało się jedynie około stu, w większości zdewastowanych, a niekiedy zrujnowanych. W powiecie radomskim usytuowane są jedynie dwa, bardzo skromne, pałace, szesnaście dworów oraz  pozostałości, w postaci parków i budynków folwarcznych, w trzydziestu miejscowościach. Pałac w Bartodziejach, własność m.in. Deskurów i Janowskich, wzniesiony został w 2 poł. XIX w. w stylu klasycystycznym i rozbudowany, zgodnie z modą na willę włoską, obecnie zrujnowany. Drugi pałac – dwór usytuowany we Wsoli  powstał w 1914 r., w konwencji  klasycyzującej, z elementami secesyjnymi. Dwory znajdują się także w miejscowościach: Dąbrówka Nagórna, Klwaty, Krzyżanowice, Maków, Milejowice, Prędocin, Piastów, Starosiedlice i Wrzeszczów. Ponadto w miejscowościach będących niegdyś podradomskimi wsiami: w Jeżowej Woli - Gawrońskich, w Krychnowicach, w Wośnikach -  Gomolińskich i Pruszaków. W Starosiedlicach zaś, które stanowiły własność Miklaszewskich, Storzów i Kamińskich, usytuowany jest dwór neorenesansowy, z portykiem i  oryginalnymi galeriami. W Klwatach dwór, z portykiem kolumnowym, współcześnie przebudowany, wzniósł w 1898 r. zapewne  Leon Plenkiewicz. Z kolei w  Makowie  Piotr Chojeński zbudował w poł. XIX w., dwór późnoklasycystyczny, a jego neorenesansowej rozbudowy dokonał Józef Gorzkowski. Nie mniej interesujący jest także dwór z 1801 r. Rocha Romera, starosty radomskiego, i Dobieckich, w Krzyżanowicach. Nieco odbiega on od swego dawnego wyglądu, kiedy to posiadał kolumnowy portyk. (Obecnie w gestii samorządu powiatowego). Z kolei w Milejowicach, niegdyś  w rękach m.in. Strzemboszów i Parniewskich, zachował się skromny dwór, z kolumnowym gankiem, wzniesiony zapewne przez Strzemboszów. Majątek Oblas  zaś należał do: hr. Krasińskich,  Helbichów  i  Michała Grodzińskiego, prezesa Banku Ziemiańskiego w Radomiu. Tamtejszy dwór wzniesiony po 1915 r., w klasycyzującym nurcie stylu polskiego, został przebudowany w latach 30-tych XX w. (Obecnie nieużytkowany). Unikatowy, późnobarokowy zespół dworsko- parkowy, zachował się  w Piastowie – niegdyś własność hr. Sołtyków i  Grobickich. Obecnie, zamieszkany przez kilka rodzin, zarządzany jest  przez Agencję Rolną Skarbu Państwa. Kolejny obiekt usytuowany jest w  Prędocinie, niegdyś m.in. rodziny Herniczków. Ten modrzewiowy, wzniesiony około  1870 r. dwór stanowi „znakomity przykład oryginalnej, niepowtarzalnej architektury drewnianej w regionie radomskim”. (Obecnie w gestii Agencji Nieruchomości Rolnych). Kolejny ciekawy, murowany, obiekt, zapewne z 4 ćw. XIX w.,  usytuowany jest we Wrzeszczowie. Niegdyś należał  on m.in. Wąsowiczów, Dobieckich, i, aż do dziś, Górskich.  Natomiast w dawnym majątku Suskowola, nadanym przez cara gen. mjr. A. Obruczewowi, znajduje się zrujnowany dwór  Fedkowskich, otoczony parkiem. Podobna sytuacja ma miejsce   w Walinach -  niegdyś Łuniewskich i Lipińskich.  Pozostałości dworskie, na które składają się głównie parki i budynki gospodarcze, odnaleźć  można w miejscowościach: Bierwce Szlacheckie, Chomentów, Dąbrówka Podłężna, Gębarzów, Jaszowice, Jedlanka, Jedlnia, Kowala, Kosów, Mazowszany, Młodocin Większy, Pakosław, Ruda Wielka, Zakrzew i Taczów. W tej ostatniej powstaje unikatowy Park Historyczny – Rycerze Bogurodzicy i Muzeum Etosu Rycerskiego. Dodajmy, iż dwory w Bierwcach - Przychodzkich i w Kosowie - Niecieckich zostały rozebrane niedawno, co szczególnie  trudno zrozumieć.

    Nie sposób nie wspomnieć także o interesujących dworskich wnętrzach, pierwotnie wyposażonych w dzieła sztuki i rzemiosła, i księgozbiory. Tych z oryginalnym wyposażeniem już nie znajdziemy. Ich namiastką są zaaranżowane wnętrza dworów z Pieczysk - w Muzeum Wsi Radomskiej i w Orońsku.   

    Zaprezentowane zagadnienie  zostało przybliżone na Sympozjum poświęconym dziedzictwu kulturowemu powiatu radomskiego, zorganizowanym w 2013 r. w dawnym dworze Czarnowskich (obecnie szkole) w Makowie. Niniejszy tekst  zaś stanowi fragment  obszernej pracy, przygotowanej w Starostwie Powiatowym w Radomiu pod kątem publikacji, pt.” Dwory i pałace południowej części województwa radomskiego. Dzieje – architektura - parki”, w ramach Powiatowego Programu Opieki nad Zabytkami na lata 2012-2015.

Wiesław Marek Kowalik , historyk sztuki

                                                                                               

 

drukuj ()

  • Bartodzieje-pałac od frontu
  • Bartodzieje-pałac - wieża
  • Jeżowa Wola- dwór
  • Klwaty- dwór
  • Krzyżanowice-dwór od strony parku
  • Maków- dwór
  • Milejowice- dwór od frontu
  • Oblas- dwór
  • Piastów-dwór
  • Prędocin-dwór
  • Starosiedlice-dwór.
  • Strzałków-dwór
  • Suskowola- ruina dworu
  • Wrzeszczów- dwór- widok od frontu
  • Wsola - pałac
  • Zameczek- dwór

Aktualności

  • 2017.10.12

    UWAGA!!!

    Powiatowy Zarząd Dróg Publicznych w Radomiu informuje, że w związku z przebudową drogi powiatowej Nr 3527W relacji Antoniówka - Groszowice -Piotrowice (II Etap) na odcinku między miejscowościami Groszowice i Mysliszewice (Gmina Jedlnia Letnisko) w dniach od 13.10. do 27.10.2017 roku wystąpią utrudnienia w ruchu drogowym związane wykonywaniem robót drogowych. Przedmiotowy odcinek zostanie wyłączony z ruchu i zostanie poprowadzony objazd do Myśliszewic przez Groszowice drogami gminnymi zgodnie z zatwierdzoną czasową organizacją ruchu Nr PZD.U.420.2.176.2017 z dnia 29.09.2017 r.

    W związku z powyższym PZDP w Radomiu prosi wszystkich uczestników ruchu drogowego o zachowanie szczególnej ostrożności w rejonie prowadzonych prac budowlanych oraz o zwrócenie uwagi na aktualnie obowiązujące oznakowanie drogowe.

  • 2017.10.11

    Starosta nagrodził dyrektorów

    Z okazji zbliżającego się Dnia Edukacji Narodowej w starostwie odbyło się spotkanie dyrektorów szkół ponadgimnazjalnych oraz placówek oświatowych z władzami powiatu radomskiego.

  • 2017.10.11

    Inspiracja płynie z tradycji

    Zapraszamy do Centrum Aktywności Lokalnej 27 października o godz. 18.00 na wystawę prac, które zostały złożone w konkursie „Inspiracja płynie z tradycji”. Podczas wystawy zostaną również ogłoszone wyniki konkursu, wręczone nagrody i dyplomy dla zespołów rodzinnych, których prace zostały wyróżnione.

  • 2017.10.10

    Święto seniorów w Pionkach

    Panie i panowie w szykownych strojach wypełnili po brzegi salę widowiskową Miejskiego Ośrodka Kultury w Pionkach. Oficjalnego otwarcia dokonała dyrektor placówki Anna Kostrzewa, która przywitała wszystkich gości i życzyła udanych obchodów tego wyjątkowego święta. Wspomnienia sprzed lat snuły panie Barbara Gaworek, szefowa miejscowego Klubu Seniora Uniwersytetu III Wieku, i Anna Lipska z MOK – u. Opowiadały ze swadą o początkach Dnia Seniora przed dziewiętnastu laty, o determinacji i staraniach o środki na organizację święta.
  • 2017.10.04

    Biblioteka w Iłży ma 70 lat!

    Z tej okazji odbyło się spotkanie, na którym dyrektor Teresa Niewczas powitała obecnych, przedstawiła rys historyczny placówki, podsumowała dotychczasowy dorobek - także w formie multimedialnej - oraz zaprezentowała ambitne plany na kolejne lata.
  • 2017.09.29

    Informacja dot. Nocnej i Świątecznej Opieki Zdrowotnej od 1 października 2017 r.

    Od  1 października 2017 r. mieszkańcy Powiatu Radomskiego mogą korzystać ze świadczeń Nocnej i Świątecznej Opieki Zdrowotnej w dwóch punktach zlokalizowanych na terenie powiatu:

    - w Szpitalu w Pionkach, Pionki, ul. Sienkiewicza 29 w Pionkach, tel. (48) 612-42-09, 500-167-539

    - w Szpitalu w Iłży, Iłża, ul. Dr Anki 4, tel. (48) 385-69-64, 570 550 123, 570 550 901

    Ponadto mieszkańcy Powiatu Radomskiego mogą również korzystać ze świadczeń Nocnej i Świątecznej Opieki Zdrowotnej w dwóch punktach zlokalizowanych na terenie Miasta Radomia:

    - w Mazowieckim Szpitalu Specjalistycznym Sp. z o.o., (Szpital na Józefowie) Radom, ul. Aleksandrowicza 5, tel. (48) 361-37-85, (48) 361-37-86, 691-044-340

    - w Radomskiej Stacji Pogotowia Ratunkowego w Radomiu, Radom, ul. Tochtermana 1, tel. (48) 363-30-23

  • 2017.09.29

    Komunikat

    Mazowiecki Oddział Wojewódzki NFZ uruchamia od dnia 29.09.2017 roku (piątek) do dnia 2.10.2017 roku (poniedziałek) specjalne numery telefonów dla pacjentów, pod którymi pracownicy Funduszu będą udzielać informacji na temat miejsc udzielania świadczeń nocnej i świątecznej opieki zdrowotnej.

    Numery dla pacjentów:

    • Warszawa: (22) 279 75 41; (22) 279 79 78;

    • Radom: (48) 670 96 00; 0 601 360 403;

    • Siedlce: (25) 785 12 00; 0 607 575 451; 0 609 796 661;

    • Płock: (24) 352 90 00; 0 782 220 516;

    • Ostrołęka: (29) 753 90 00; 0 605 352 997;

    • Ciechanów: (23) 680 84 22; 0 721 221 1 78;

    Pełen spis placówek nocnej i świątecznej opieki zdrowotnej (także w formacie .xls) można znaleźć na stronach mazowieckiego NFZ pod adresem: http://www.nfz-warszawa.pl/dla-pacjenta/na-ratunek/nocna-i-swiateczna-opieka-zdrowotna/

    W najbliższą sobotę, tj. 30 września, zapraszamy do NFZ Mazowsze na Dzień Otwarty, którego tematem przewodnim będzie sieć szpitali oraz nocna i świąteczna opieka zdrowotna. Bliższe informacje nt. Dnia Otwartego znajdują się pod adresem:

    http://www.nfz-warszawa.pl/dla-pacjenta/aktualnosci/dzien-otwarty-w-nfz-mazowsze-przyjdz-i-dowiedz-sie-wiecej-na-temat-tzw-sieci-szpitali,162.html

  • 2017.09.28

    Druhowie jak zwykle w formie

    29 drużyn z jednostek Ochotniczych Straży Pożarnych powiatu radomskiego wzięło udział w zmaganiach podczas IX Powiatowych Zawodach Sportowo - Pożarniczych OSP oraz w VI Powiatowych Zawodach Młodzieżowych Drużyn Pożarniczych OSP.
  • 2017.09.26

    Remont przejazdu kolejowego

    Powiatowy Zarząd Dróg Publicznych w Radomiu informuje, że firma TRANSKOL Sp. z o.o. Kielce złożyła zawiadomienie, że z przyczyn technicznych (awaria maszyny torowej) przedłuży się termin zamknięcia i remontu przejazdu kolejowego w ciągu drogi powiatowej 3564W Radom – Augustów (Gmina Kowala)
    do dnia  29.09.2017 roku. Objazd prowadzony jest Południową Obwodnicą Radomia, następnie, ul. Stalową w m. Radom oraz drogą gminną przez m. Ludwinów na terenie gm. Kowala.

     

    W związku z powyższym PZDP w Radomiu prosi wszystkich uczestników ruchu drogowego o zachowanie szczególnej ostrożności w rejonie prowadzonych robót oraz o zwrócenie uwagi na aktualnie obowiązujące oznakowanie drogowe.

     

     

     

  • 2017.09.25

    Gotowi do obrony

    W dniach 21-22 września 2017r. na terenie Powiatu Radomskiego odbyło się ćwiczenie Powiatowo-Obronne p.k. „Radomka 17”. Tematem ćwiczenia było: „ Osiąganie wyższych stanów gotowości obronnej oraz realizacja przedsięwzięć wynikających z planów operacyjnych funkcjonowania powiatu i gmin w warunkach zewnętrznego zagrożenia państwa  w czasie wojny.”

Kalendarium

Kontakt

Uwaga!

Od dnia 1 stycznia 2017 r. przy dokonywaniu zakupu/sprzedaży towarów i usług, wystawianiu bądź otrzymywaniu faktur obowiązują nowe dane:

 


Nabywca: Powiat Radomski

ul. Tadeusza Mazowieckiego 7, 26-600 Radom

NIP: 948-26-04-208
REGON: 670223110

Odbiorca: Starostwo Powiatowe w Radomiu

ul. Tadeusza Mazowieckiego 7, 26-600 Radom

Numery telefonów centrali:

tel. (48) 365 58 01
fax (48) 365 58 07

Godziny urzędowania:
pn: 7.30 - 16.00
wt - cz: 7.30 - 15.30
pt: 7.30 - 15.00

skrzynki pocztowe:
promocja@radompowiat.pl
powiat@radompowiat.pl


 Elektroniczna skrzynka podawcza ePUAP: /spradom/skrytka


Konta bankowe 

opłata za użytkowanie wieczyste Skarbu Państwa

52 1050 1793 1000 0090 3054 1636

 

dochody własne powiatu (opłata komunikacyjna, geodezyjna, karta wędkarska)

44 1050 1793 1000 0090 3054 1586

 

opłata skarbowa za czynności urzędowe

52 1240 3259 1111 0010 1340 6544

 

 


Rozmiar czcionki

Wersja o wysokim poziomie kontrastu

Przełącz się na widok strony o wysokim kontraście.
Powrót do domyślnej wersji strony zawsze po wybraniu linku "Graficzna wersja strony" znajdującego się w górnej części witryny.