Dwory i Pałace

Breadcrumbs

Treść strony

DWORY I PAŁACE W POWIECIE RADOMSKIM

 

    Polski dwór, wraz z całym założeniem, szczególnie parkiem, stanowił charakterystyczny element  krajobrazu wiejskiego. Z czasem stał się  jednym z najsilniejszych synonimów „swojskości” i „rodzimości”. Siedziby tego rodzaju stanowiły ośrodki  gospodarki i kultury, były  też ostoją patriotyzmu.

    W regionie  radomskim prym wiódł, szczególnie w zakresie kultury i sztuki, dwór  w  Orońsku. ( Obecnie Centrum Rzeźby Polskiej). Działo się tak za sprawą  jego gospodarzy: Amelii z Christianich Pruszakowej, śpiewaczki, i artysty malarza Józefa Brandta. Salonem życia towarzysko-kulturalnego był także pałac Grobickich, Pruszaków i Gombrowiczów we Wsoli. Przed kilku laty nabył go od Starosty Radomskiego Urząd Marszałkowski, dla Muzeum Literatury im. Adama Mickiewicza w Warszawie, z przeznaczeniem na Muzeum Witolda Gombrowicza. Z  dworami w Malczowie, Prędocinku i Wielgiem związany był inny wielki artysta  Jacek Malczewski. Zaskakują też związki  z ziemią radomską Henryka Sienkiewicza. Jego matka bowiem - Stefania Cieciszowska - mieszkała w niezachowanym dworze w Cerekwi, zaś ojciec Józef Sienkiewicz  w pobliskich Grotkach. Nie brakowało także postaci bohaterskich jak rejent Michał Przychodzki, z Rudy Wielkiej,sybirak, czy Teresa  Grodzińska z  Jaszowic,  zamordowana przez bolszewików. Z kolei w dworze Lisickich w Chruślicach mieszkał gen. bryg. Walenty Kwaśniewski, żołnierz Legionów Dąbrowskiego, zaś  w dworze w Suskowoli stacjonował Józef Piłsudski.

   Zasadniczy walor tutejszej architektury dworskiej, głównie XIX wiecznej, w większości skromnej i  anonimowej, polega  na tym, iż wyraża ona zasadnicze kierunki i style architektury polskiej. Wśród jej twórców są tak uznani architekci jak: Franciszek M. Lanci - domniemany autor  dworu Dzianottów i  hr.  Lubienieckich  w  Zameczku, August Furuhjelm, pochodzenia fińskiego, projektant  pałacu we Wsoli, oraz  Kazimierz Prokulski, który przebudował dwór Grodzińskich w Oblesie. 

     Typ „polskiego dworu szlacheckiego”- klasycystycznego, parterowego, z gankiem, lub portykiem kolumnowym, wykształcił się w k. XVIII w. i występował głównie w 1 poł. XIX w. Jego cechy odnajdujemy m.in. w dworach: w Zameczku, Jeżowej Woli – Gawrońskich i Milejowicach - Strzemboszów. W drugiej połowie XIX w. wiele  obiektów przybrało formy eklektyczne, historyzujące, czerpiące z europejskich wzorców, np. w Strzałkowie – Jabłońskich i Descourów. Jego  forma nawiązuje do włoskiej  willi  Poggio – Reale, koło Neapolu. Na przełomie XIX i XX w. dwór  jeszcze mocniej upodobnił się do willi, a w pocz. XX w. i po 1918 r. zaczęto lansować tzw. styl dworkowy, np. w Krychnowicach – rodziny Ekiertów.

   Dramatyzm dziejowy spowodował, iż spośród, jak się szacuje,  ponad trzystu dworów i pałaców usytuowanych  na obszarze dawnego województwa radomskiego przed II wojną światową, zachowało się jedynie około stu, w większości zdewastowanych, a niekiedy zrujnowanych. W powiecie radomskim usytuowane są jedynie dwa, bardzo skromne, pałace, szesnaście dworów oraz  pozostałości, w postaci parków i budynków folwarcznych, w trzydziestu miejscowościach. Pałac w Bartodziejach, własność m.in. Deskurów i Janowskich, wzniesiony został w 2 poł. XIX w. w stylu klasycystycznym i rozbudowany, zgodnie z modą na willę włoską, obecnie zrujnowany. Drugi pałac – dwór usytuowany we Wsoli  powstał w 1914 r., w konwencji  klasycyzującej, z elementami secesyjnymi. Dwory znajdują się także w miejscowościach: Dąbrówka Nagórna, Klwaty, Krzyżanowice, Maków, Milejowice, Prędocin, Piastów, Starosiedlice i Wrzeszczów. Ponadto w miejscowościach będących niegdyś podradomskimi wsiami: w Jeżowej Woli - Gawrońskich, w Krychnowicach, w Wośnikach -  Gomolińskich i Pruszaków. W Starosiedlicach zaś, które stanowiły własność Miklaszewskich, Storzów i Kamińskich, usytuowany jest dwór neorenesansowy, z portykiem i  oryginalnymi galeriami. W Klwatach dwór, z portykiem kolumnowym, współcześnie przebudowany, wzniósł w 1898 r. zapewne  Leon Plenkiewicz. Z kolei w  Makowie  Piotr Chojeński zbudował w poł. XIX w., dwór późnoklasycystyczny, a jego neorenesansowej rozbudowy dokonał Józef Gorzkowski. Nie mniej interesujący jest także dwór z 1801 r. Rocha Romera, starosty radomskiego, i Dobieckich, w Krzyżanowicach. Nieco odbiega on od swego dawnego wyglądu, kiedy to posiadał kolumnowy portyk. (Obecnie w gestii samorządu powiatowego). Z kolei w Milejowicach, niegdyś  w rękach m.in. Strzemboszów i Parniewskich, zachował się skromny dwór, z kolumnowym gankiem, wzniesiony zapewne przez Strzemboszów. Majątek Oblas  zaś należał do: hr. Krasińskich,  Helbichów  i  Michała Grodzińskiego, prezesa Banku Ziemiańskiego w Radomiu. Tamtejszy dwór wzniesiony po 1915 r., w klasycyzującym nurcie stylu polskiego, został przebudowany w latach 30-tych XX w. (Obecnie nieużytkowany). Unikatowy, późnobarokowy zespół dworsko- parkowy, zachował się  w Piastowie – niegdyś własność hr. Sołtyków i  Grobickich. Obecnie, zamieszkany przez kilka rodzin, zarządzany jest  przez Agencję Rolną Skarbu Państwa. Kolejny obiekt usytuowany jest w  Prędocinie, niegdyś m.in. rodziny Herniczków. Ten modrzewiowy, wzniesiony około  1870 r. dwór stanowi „znakomity przykład oryginalnej, niepowtarzalnej architektury drewnianej w regionie radomskim”. (Obecnie w gestii Agencji Nieruchomości Rolnych). Kolejny ciekawy, murowany, obiekt, zapewne z 4 ćw. XIX w.,  usytuowany jest we Wrzeszczowie. Niegdyś należał  on m.in. Wąsowiczów, Dobieckich, i, aż do dziś, Górskich.  Natomiast w dawnym majątku Suskowola, nadanym przez cara gen. mjr. A. Obruczewowi, znajduje się zrujnowany dwór  Fedkowskich, otoczony parkiem. Podobna sytuacja ma miejsce   w Walinach -  niegdyś Łuniewskich i Lipińskich.  Pozostałości dworskie, na które składają się głównie parki i budynki gospodarcze, odnaleźć  można w miejscowościach: Bierwce Szlacheckie, Chomentów, Dąbrówka Podłężna, Gębarzów, Jaszowice, Jedlanka, Jedlnia, Kowala, Kosów, Mazowszany, Młodocin Większy, Pakosław, Ruda Wielka, Zakrzew i Taczów. W tej ostatniej powstaje unikatowy Park Historyczny – Rycerze Bogurodzicy i Muzeum Etosu Rycerskiego. Dodajmy, iż dwory w Bierwcach - Przychodzkich i w Kosowie - Niecieckich zostały rozebrane niedawno, co szczególnie  trudno zrozumieć.

    Nie sposób nie wspomnieć także o interesujących dworskich wnętrzach, pierwotnie wyposażonych w dzieła sztuki i rzemiosła, i księgozbiory. Tych z oryginalnym wyposażeniem już nie znajdziemy. Ich namiastką są zaaranżowane wnętrza dworów z Pieczysk - w Muzeum Wsi Radomskiej i w Orońsku.   

    Zaprezentowane zagadnienie  zostało przybliżone na Sympozjum poświęconym dziedzictwu kulturowemu powiatu radomskiego, zorganizowanym w 2013 r. w dawnym dworze Czarnowskich (obecnie szkole) w Makowie. Niniejszy tekst  zaś stanowi fragment  obszernej pracy, przygotowanej w Starostwie Powiatowym w Radomiu pod kątem publikacji, pt.” Dwory i pałace południowej części województwa radomskiego. Dzieje – architektura - parki”, w ramach Powiatowego Programu Opieki nad Zabytkami na lata 2012-2015.

Wiesław Marek Kowalik , historyk sztuki

                                                                                               

 

drukuj ()

  • Bartodzieje-pałac od frontu
  • Bartodzieje-pałac - wieża
  • Jeżowa Wola- dwór
  • Klwaty- dwór
  • Krzyżanowice-dwór od strony parku
  • Maków- dwór
  • Milejowice- dwór od frontu
  • Oblas- dwór
  • Piastów-dwór
  • Prędocin-dwór
  • Starosiedlice-dwór.
  • Strzałków-dwór
  • Suskowola- ruina dworu
  • Wrzeszczów- dwór- widok od frontu
  • Wsola - pałac
  • Zameczek- dwór

Aktualności

  • 2018.01.10

    Uwaga!!!

    W związku ze zmianą harmonogramu VII edycji Konkursu Gospodarczego Starosty Radomskiego „Perła Powiatu” informujemy, że termin składania wniosków i ankiet na konkurs został przedłużony do 31 stycznia 2018r.

    Aktualne ankiety i wnioski

  • 2017.12.08

    Konkurs fotograficzny "Mój powiat w obiektywie" 2017

    Rozpoczęła się VI edycja konkursu fotograficznego „Mój powiat w obiektywie” organizowanego przez Starostwo Powiatowe w Radomiu.

  • 2018.01.19

    Nie żyje Henryk Marciniak

    W środę 17 stycznia 2018 r. roku zmarł nagle Henryk Marciniak.

    Ceniony instruktor ZHP, w latach  osiemdziesiątych pełnił funkcję Komendanta Radomskiej Chorągwi Związku Harcerstwa Polskiego. Następnie został powołany na stanowisko wicekuratora oświaty w województwie radomskim. Członek, działacz, a także prezes Polskiego Towarzystwa Schronisk Młodzieżowych – Ziemia Radomska. Od 1999 r. pracował jako naczelnik Biura Rady Powiatu Starostwa Powiatowego w Radomiu pełniąc tę funkcję aż do odejścia na emeryturę  w 2014 r.  

    Kochający mąż, wspaniały człowiek, kolega, przyjaciel. Otwarty, życzliwy, szanujący ludzi. Pracowity, dokładny i sprawny organizator. Znakomity wychowawca i pedagog. Młodzi pracownicy zawsze mogli liczyć na Jego pomoc i wsparcie.

    Nabożeństwo żałobne odbędzie się 20 stycznia  br. o godz. 14.30 w kościele pod wezwaniem Podwyższenia Krzyża Św. w Zwoleniu.

  • 2018.01.11

    Awans, który cieszy

    Fundacja Edukacyjna "Perspektywy" ogłosiła wyniki jubileuszowego, 20. rankingu techników i liceów w Polsce. Wśród tych pierwszych, Technikum w Centrum Kształcenia Zawodowego i Ustawicznego w Pionkach, zajęło 24 miejsce w województwie mazowieckim, 4 w regionie radomskim i 200 w Polsce.
  • 2018.01.03

    Bezpieczeństwo - wspólny cel

    Starosta radomski Mirosław Ślifirczyk spotkał się z nowym komendantem miejskim policji w Radomiu mł. insp. Sławomirem Rekiem.

    - Cieszę się, że mogliśmy dzisiaj porozmawiać. Początek roku to dobry moment na określenie planu i zakresu współpracy – powiedział starosta.
  • 2017.12.21

    Uchwalili budżet i podzielili się opłatkiem

    Tuż przed Świętami Bożego Narodzenia radni powiatu spotkali się na ostatniej w tym roku sesji.

    Głównym punktem obrad był przyszłoroczny budżet. Rajcy jednogłośnie zdecydowali się go poprzeć, dzięki czemu dochody wyniosą 133,960 mln zł, a wydatki 148,818 mln zł, w tym na inwestycje 30,170 mln zł.

  • 2017.12.20

    Nową drogą przez Lewaszówkę

    Zakończona została przebudowa drogi powiatowej Brzóza - Radom.

  • 2017.12.19

    Świąteczna konferencja

    W nowo wyremontowanej sali konferencyjnej Starostwa Powiatowego, odbyła się ostatnia w tym roku konferencja prasowa starosty radomskiego Mirosława Ślifirczyka.

    Głównymi tematami spotkania było przedstawienie projektu budżetu powiatu na 2018 r. oraz zaprezentowanie stanowiska Rady Powiatu dotyczącego proponowanych zmian w Kodeksie Wyborczym.

  • 2017.12.15

    Starosta namalował bombkę dla Kuby

    Bombka, którą właśnie kończy malować starosta radomski Mirosław Ślifirczyk, trafi na aukcję, z której dochód zostanie przekazany na pomoc choremu Kubie Krukowi w ramach organizowanej przez Klub Środowisk Twórczych „Łaźnia” jedenastej akcji charytatywnej „Przyjaciele Dzieci – Malowanie Bombek”.

  • 2017.12.14

    Uwaga! Jak postępować w przypadku znalezienia padłego dzika

Kalendarium

Kontakt

Uwaga!

Od dnia 1 stycznia 2017 r. przy dokonywaniu zakupu/sprzedaży towarów i usług, wystawianiu bądź otrzymywaniu faktur obowiązują nowe dane:

 


Nabywca: Powiat Radomski

ul. Tadeusza Mazowieckiego 7, 26-600 Radom

NIP: 948-26-04-208
REGON: 670223110

Odbiorca: Starostwo Powiatowe w Radomiu

ul. Tadeusza Mazowieckiego 7, 26-600 Radom

Numery telefonów centrali:

tel. (48) 365 58 01
fax (48) 365 58 07

Godziny urzędowania:
pn: 7.30 - 16.00
wt - cz: 7.30 - 15.30
pt: 7.30 - 15.00

skrzynki pocztowe:
promocja@radompowiat.pl
powiat@radompowiat.pl


 Elektroniczna skrzynka podawcza ePUAP: /spradom/skrytka


Konta bankowe 

opłata za użytkowanie wieczyste Skarbu Państwa

52 1050 1793 1000 0090 3054 1636

 

dochody własne powiatu (opłata komunikacyjna, geodezyjna, karta wędkarska)

44 1050 1793 1000 0090 3054 1586

 

opłata skarbowa za czynności urzędowe

52 1240 3259 1111 0010 1340 6544

 

 


Rozmiar czcionki

Wersja o wysokim poziomie kontrastu

Przełącz się na widok strony o wysokim kontraście.
Powrót do domyślnej wersji strony zawsze po wybraniu linku "Graficzna wersja strony" znajdującego się w górnej części witryny.