Dwory i Pałace

Breadcrumbs

Treść strony

DWORY I PAŁACE W POWIECIE RADOMSKIM

 

    Polski dwór, wraz z całym założeniem, szczególnie parkiem, stanowił charakterystyczny element  krajobrazu wiejskiego. Z czasem stał się  jednym z najsilniejszych synonimów „swojskości” i „rodzimości”. Siedziby tego rodzaju stanowiły ośrodki  gospodarki i kultury, były  też ostoją patriotyzmu.

    W regionie  radomskim prym wiódł, szczególnie w zakresie kultury i sztuki, dwór  w  Orońsku. ( Obecnie Centrum Rzeźby Polskiej). Działo się tak za sprawą  jego gospodarzy: Amelii z Christianich Pruszakowej, śpiewaczki, i artysty malarza Józefa Brandta. Salonem życia towarzysko-kulturalnego był także pałac Grobickich, Pruszaków i Gombrowiczów we Wsoli. Przed kilku laty nabył go od Starosty Radomskiego Urząd Marszałkowski, dla Muzeum Literatury im. Adama Mickiewicza w Warszawie, z przeznaczeniem na Muzeum Witolda Gombrowicza. Z  dworami w Malczowie, Prędocinku i Wielgiem związany był inny wielki artysta  Jacek Malczewski. Zaskakują też związki  z ziemią radomską Henryka Sienkiewicza. Jego matka bowiem - Stefania Cieciszowska - mieszkała w niezachowanym dworze w Cerekwi, zaś ojciec Józef Sienkiewicz  w pobliskich Grotkach. Nie brakowało także postaci bohaterskich jak rejent Michał Przychodzki, z Rudy Wielkiej,sybirak, czy Teresa  Grodzińska z  Jaszowic,  zamordowana przez bolszewików. Z kolei w dworze Lisickich w Chruślicach mieszkał gen. bryg. Walenty Kwaśniewski, żołnierz Legionów Dąbrowskiego, zaś  w dworze w Suskowoli stacjonował Józef Piłsudski.

   Zasadniczy walor tutejszej architektury dworskiej, głównie XIX wiecznej, w większości skromnej i  anonimowej, polega  na tym, iż wyraża ona zasadnicze kierunki i style architektury polskiej. Wśród jej twórców są tak uznani architekci jak: Franciszek M. Lanci - domniemany autor  dworu Dzianottów i  hr.  Lubienieckich  w  Zameczku, August Furuhjelm, pochodzenia fińskiego, projektant  pałacu we Wsoli, oraz  Kazimierz Prokulski, który przebudował dwór Grodzińskich w Oblesie. 

     Typ „polskiego dworu szlacheckiego”- klasycystycznego, parterowego, z gankiem, lub portykiem kolumnowym, wykształcił się w k. XVIII w. i występował głównie w 1 poł. XIX w. Jego cechy odnajdujemy m.in. w dworach: w Zameczku, Jeżowej Woli – Gawrońskich i Milejowicach - Strzemboszów. W drugiej połowie XIX w. wiele  obiektów przybrało formy eklektyczne, historyzujące, czerpiące z europejskich wzorców, np. w Strzałkowie – Jabłońskich i Descourów. Jego  forma nawiązuje do włoskiej  willi  Poggio – Reale, koło Neapolu. Na przełomie XIX i XX w. dwór  jeszcze mocniej upodobnił się do willi, a w pocz. XX w. i po 1918 r. zaczęto lansować tzw. styl dworkowy, np. w Krychnowicach – rodziny Ekiertów.

   Dramatyzm dziejowy spowodował, iż spośród, jak się szacuje,  ponad trzystu dworów i pałaców usytuowanych  na obszarze dawnego województwa radomskiego przed II wojną światową, zachowało się jedynie około stu, w większości zdewastowanych, a niekiedy zrujnowanych. W powiecie radomskim usytuowane są jedynie dwa, bardzo skromne, pałace, szesnaście dworów oraz  pozostałości, w postaci parków i budynków folwarcznych, w trzydziestu miejscowościach. Pałac w Bartodziejach, własność m.in. Deskurów i Janowskich, wzniesiony został w 2 poł. XIX w. w stylu klasycystycznym i rozbudowany, zgodnie z modą na willę włoską, obecnie zrujnowany. Drugi pałac – dwór usytuowany we Wsoli  powstał w 1914 r., w konwencji  klasycyzującej, z elementami secesyjnymi. Dwory znajdują się także w miejscowościach: Dąbrówka Nagórna, Klwaty, Krzyżanowice, Maków, Milejowice, Prędocin, Piastów, Starosiedlice i Wrzeszczów. Ponadto w miejscowościach będących niegdyś podradomskimi wsiami: w Jeżowej Woli - Gawrońskich, w Krychnowicach, w Wośnikach -  Gomolińskich i Pruszaków. W Starosiedlicach zaś, które stanowiły własność Miklaszewskich, Storzów i Kamińskich, usytuowany jest dwór neorenesansowy, z portykiem i  oryginalnymi galeriami. W Klwatach dwór, z portykiem kolumnowym, współcześnie przebudowany, wzniósł w 1898 r. zapewne  Leon Plenkiewicz. Z kolei w  Makowie  Piotr Chojeński zbudował w poł. XIX w., dwór późnoklasycystyczny, a jego neorenesansowej rozbudowy dokonał Józef Gorzkowski. Nie mniej interesujący jest także dwór z 1801 r. Rocha Romera, starosty radomskiego, i Dobieckich, w Krzyżanowicach. Nieco odbiega on od swego dawnego wyglądu, kiedy to posiadał kolumnowy portyk. (Obecnie w gestii samorządu powiatowego). Z kolei w Milejowicach, niegdyś  w rękach m.in. Strzemboszów i Parniewskich, zachował się skromny dwór, z kolumnowym gankiem, wzniesiony zapewne przez Strzemboszów. Majątek Oblas  zaś należał do: hr. Krasińskich,  Helbichów  i  Michała Grodzińskiego, prezesa Banku Ziemiańskiego w Radomiu. Tamtejszy dwór wzniesiony po 1915 r., w klasycyzującym nurcie stylu polskiego, został przebudowany w latach 30-tych XX w. (Obecnie nieużytkowany). Unikatowy, późnobarokowy zespół dworsko- parkowy, zachował się  w Piastowie – niegdyś własność hr. Sołtyków i  Grobickich. Obecnie, zamieszkany przez kilka rodzin, zarządzany jest  przez Agencję Rolną Skarbu Państwa. Kolejny obiekt usytuowany jest w  Prędocinie, niegdyś m.in. rodziny Herniczków. Ten modrzewiowy, wzniesiony około  1870 r. dwór stanowi „znakomity przykład oryginalnej, niepowtarzalnej architektury drewnianej w regionie radomskim”. (Obecnie w gestii Agencji Nieruchomości Rolnych). Kolejny ciekawy, murowany, obiekt, zapewne z 4 ćw. XIX w.,  usytuowany jest we Wrzeszczowie. Niegdyś należał  on m.in. Wąsowiczów, Dobieckich, i, aż do dziś, Górskich.  Natomiast w dawnym majątku Suskowola, nadanym przez cara gen. mjr. A. Obruczewowi, znajduje się zrujnowany dwór  Fedkowskich, otoczony parkiem. Podobna sytuacja ma miejsce   w Walinach -  niegdyś Łuniewskich i Lipińskich.  Pozostałości dworskie, na które składają się głównie parki i budynki gospodarcze, odnaleźć  można w miejscowościach: Bierwce Szlacheckie, Chomentów, Dąbrówka Podłężna, Gębarzów, Jaszowice, Jedlanka, Jedlnia, Kowala, Kosów, Mazowszany, Młodocin Większy, Pakosław, Ruda Wielka, Zakrzew i Taczów. W tej ostatniej powstaje unikatowy Park Historyczny – Rycerze Bogurodzicy i Muzeum Etosu Rycerskiego. Dodajmy, iż dwory w Bierwcach - Przychodzkich i w Kosowie - Niecieckich zostały rozebrane niedawno, co szczególnie  trudno zrozumieć.

    Nie sposób nie wspomnieć także o interesujących dworskich wnętrzach, pierwotnie wyposażonych w dzieła sztuki i rzemiosła, i księgozbiory. Tych z oryginalnym wyposażeniem już nie znajdziemy. Ich namiastką są zaaranżowane wnętrza dworów z Pieczysk - w Muzeum Wsi Radomskiej i w Orońsku.   

    Zaprezentowane zagadnienie  zostało przybliżone na Sympozjum poświęconym dziedzictwu kulturowemu powiatu radomskiego, zorganizowanym w 2013 r. w dawnym dworze Czarnowskich (obecnie szkole) w Makowie. Niniejszy tekst  zaś stanowi fragment  obszernej pracy, przygotowanej w Starostwie Powiatowym w Radomiu pod kątem publikacji, pt.” Dwory i pałace południowej części województwa radomskiego. Dzieje – architektura - parki”, w ramach Powiatowego Programu Opieki nad Zabytkami na lata 2012-2015.

Wiesław Marek Kowalik , historyk sztuki

                                                                                               

 

drukuj ()

  • Bartodzieje-pałac od frontu
  • Bartodzieje-pałac - wieża
  • Jeżowa Wola- dwór
  • Klwaty- dwór
  • Krzyżanowice-dwór od strony parku
  • Maków- dwór
  • Milejowice- dwór od frontu
  • Oblas- dwór
  • Piastów-dwór
  • Prędocin-dwór
  • Starosiedlice-dwór.
  • Strzałków-dwór
  • Suskowola- ruina dworu
  • Wrzeszczów- dwór- widok od frontu
  • Wsola - pałac
  • Zameczek- dwór

Aktualności

  • 2017.04.26

    Znają powiat od podszewki

    Wielkie emocje towarzyszyły finalistom Turnieju Wiedzy o Powiecie Radomskim, który odbył się w Publicznym Gimnazjum Gminnym w Iłży.

  • 2017.04.21

    Czarny Krążek wraca do łask

    Po raz drugi w Centrum Aktywności Lokalnej  w Pionkach odbył się Festiwal Piosenki z Czarnego Krążka. W eliminacjach zaprezentowali się wykonawcy w 4 kategoriach: uczniowie szkół podstawowych, gimnazjalnych, ponadgimnazjalnych oraz dorośli.

  • 2017.04.08

    W lirycznym nastroju

    Miłośnicy poezji z regionu radomskiego licznie przybyli na eliminacje rejonowe 62. Ogólnopolskiego Konkursu Recytatorskiego, XXXIV Małego Konkursu Recytatorskiego i 40. Konkursu Recytatorskiego „Warszawska Syrenka”, które odbyły się w Radomskim Klubie Środowisk Twórczych i Galerii „Łaźnia”.

  • 2017.04.07

    Nowa droga z Suchej do Męciszowa

    Kierowcy już mogą jeździć drogą powiatową Sucha - Męciszów. Przebudowa obejmowała nałożenie nowej nawierzchni asfaltowej, poszerzenie jezdni, budowę chodników i zatoki autobusowej oraz odwodnienie.
  • 2017.04.07

    Wielkanocny kiermasz za nami

    Po raz kolejny w starostwie odbył się wielkanocny kiermasz ozdób świątecznych wykonanych przez uczestników Warsztatów Terapii Zajęciowej w Pionkach, w Młodocinie Większym, w Jedlance Starej oraz Środowiskowego Domu Samopomocy w Jedlance.

  • 2017.04.04

    Profilaktyka ważna sprawa

    Mobilne Centrum Diagnostyki Osteoporozy zawitało do Starostwa Powiatowego w Radomiu. Badaniu poddało się 42 pracowników urzędu.
  • 2017.04.03

    Medal dla seniora, nagrody dla młodzieży

    W Leśnym Ośrodku Edukacyjnym im. red. A. Zalewskiego w Jedlni-Letnisko odbyły się eliminacje do XL Ogólnopolskiego Turnieju Wiedzy Pożarniczej dla uczniów i młodzieży z terenu powiatu radomskiego oraz Radomia.

  • 2017.03.31

    NIE dla połączenia szpitali

    Po gorącej dyskusji, trwającej prawie 6 godzin, radni Powiatu Radomskiego zdecydowali, że szpitale w Pionkach i Iłży nie będą połączone w jedną placówkę medyczną. W głosowaniu imiennym, przy obecności 27 radnych,14 było przeciw, a 13 za propozycją Zarządu Powiatu.
  • 2017.03.28

    Udane Mistrzostwa Taekwondo

    8 tytułów mistrza Polski wywalczyli  zawodnicy pionkowskiego Klubu Sportowego Centrum Tang Soo Do w XXIV Międzynarodowych Mistrzostwach Polski Taekwondo, które odbyły się w miniony weekend w Krakowie.

  • 2017.03.21

    Przygotowani na zagrożenia

    Ćwiczenia powiatowo-obronne powiatu radomskiego, ostrzeganie ludności przed zagrożeniami, walka z przestępczością gospodarczą czy stopnie alarmowe to główne tematy szkolenia z zakresu obrony cywilnej i zarządzania kryzysowego przedstawicieli urzędów miast i gmin.

Kalendarium

Kontakt

Uwaga!

Od dnia 1 stycznia 2017 r. przy dokonywaniu zakupu/sprzedaży towarów i usług, wystawianiu bądź otrzymywaniu faktur obowiązują nowe dane:

 


Nabywca: Powiat Radomski

ul. Władysława Domagalskiego 7, 26-600 Radom

NIP: 948-26-04-208
REGON: 670223110

Odbiorca: Starostwo Powiatowe w Radomiu

ul. Władysława Domagalskiego 7, 26-600 Radom

Numery telefonów centrali:

tel. (48) 365 58 01
fax (48) 365 58 07

Godziny urzędowania:
pn: 7.30 - 16.00
wt - cz: 7.30 - 15.30
pt: 7.30 - 15.00

skrzynki pocztowe:
promocja@radompowiat.pl
powiat@radompowiat.pl


 Elektroniczna skrzynka podawcza ePUAP: /spradom/skrytka


Konta bankowe 

opłata za użytkowanie wieczyste Skarbu Państwa

52 1050 1793 1000 0090 3054 1636

 

dochody własne powiatu (opłata komunikacyjna, geodezyjna, karta wędkarska)

44 1050 1793 1000 0090 3054 1586

 

opłata skarbowa za czynności urzędowe

52 1240 3259 1111 0010 1340 6544

 

 


Rozmiar czcionki

Wersja o wysokim poziomie kontrastu

Przełącz się na widok strony o wysokim kontraście.
Powrót do domyślnej wersji strony zawsze po wybraniu linku "Graficzna wersja strony" znajdującego się w górnej części witryny.